Zo wordt Sinterklaas in Hongarije gevierd (zonder zwarte piet)

Morgen wordt in heel Nederland weer Sinterklaas gevierd. Grote hoeveelheden donkere schmink worden op de blanke huiden van Nederlanders gesmeerd om het hulpje van een oude, blanke man te gaan spelen. Veel mensen vinden dit ritueel belangrijk: ze betogen dat zonder zwarte pieten aan de zijde van Sinterklaas het geen écht kinderfeest is. Iedereen is wel bekend met de zwartepietendiscussie, die al jaren wordt gevoerd. Is het (on)bewust racisme of stellen de tegenstanders van zwarte piet zich aan? De gemoederen lopen zo hoog op, dat het AD en daarmee vele BN’ers oproepen tot een sinterklaasbestand.

Hebben de voorstanders van zwarte piet gelijk? Is er zonder de zwarte pieten geen leuk sinterklaasfeest mogelijk? Hongarije bewijst het tegendeel.

Zwarte piet in Nederland

We hebben pas sinds 1850 zwarte pieten, nadat Jan Schenkman het prentenboekje Sinter Nikolaas en zijn knecht uitbracht. Het sinterklaasfeest heeft naast de zwarte pieten ook zijn Spaanse herkomst uit dit rijk geïllustreerde boekje te danken. Oorspronkelijk komt de goedheiligman uit Turkije. We eren de bisschop van Myra, wat de hoofdstad van Lycië was. Na gevechten in het gebied zijn de resten van de heilige gestolen en naar Bari in Zuid-Italië gebracht. Het is verder niet bekend waarom Schenkman Spanje noemt als herkomst.

Uit: St. Nikolaas en zijn knecht van Jan Schenkman (1850)

Zijn naamdag op 6 december werd in de dertiende eeuw vastgesteld en vanaf het einde van de middeleeuwen werd het in veel Europese landen gevierd. Het was een echt katholiek feest, waar de protestanten na de reformatie dan ook bezwaar tegen maakten. Sindsdien is het steeds meer een kinderfeest geworden, vol met rituelen en haar eigen kenmerken. Sinterklaas was niet altijd al de kindervriend die hij nu is. Hij is lang herdacht als de beschermheilige van kinderen en als boeman, die kinderen moesten vrezen.

Het idee van donkere hulpjes is dus redelijk nieuw en heeft niets met het oorspronkelijke volksfeest te maken – het is slechts een verzinsel van een Nederlandse onderwijzer. Dit is terug te zien in andere Europese landen die ook het sinterklaasfeest vieren. Een goed voorbeeld daarvan is Hongarije, het land dat net als in Nederland op 6 december Sinterklaas viert. Daar heet het Mikulás [Mikoelaasj] en er zijn veel overeenkomsten.

Sinterklaas in Hongarije

Het verhaal van Mikulás heeft dezelfde oorsprong als de Nederlandse traditie, namelijk het vereren van de bisschop van Myra. Hij wordt steeds meer verward met de kerstman, maar het is een apart volksfeest dat losstaat van kerst. Een andere overeenkomst met het Nederlandse verhaal is dat de traditie veranderde over tijd. De oorspronkelijke katholieke traditie werd tijdens de bezetting van de Sovjet-Unie in Hongarije niet getolereerd. De naam Mikulás was te christelijk voor de communistische russen. Het volksfeest werd verboden, maar niet helemaal verdreven. Het werd in kleine kringen gevierd en werd langzaamaan het kinderfeest dat het nu is. Sindsdien komt Mikulás ook uit Lapland, wat – net als Spanje in Nederland – niets met het oorspronkelijke verhaal te maken heeft.

In plaats van zwarte pieten heeft Sinterklaas in Hongarije een andere metgezel: de duivel (Krampüs). Dit komt oorspronkelijk uit Oostenrijk. In andere landen komt meestal ook een Engel mee. In Hongarije niet, daar zijn het Mikulás en Krampus die op visite komen.

Sinterklaas draagt ongeveer dezelfde kleding als in Nederland. Hij heeft soms een mijter op, een gouden staf in zijn hand en een lange rode mantel aan. De duivel is rood en zwart geschminkt en heeft duiveloortjes op. De ‘echte’ traditionele Krampus is veel enger en is over de tijd omgevormd tot een minder enge duivel. Toch zijn de kinderen nog steeds bang voor hem, maar Sinterklaas beschermt ze. Dit is dus anders dan in Nederland: waar Sinterklaas hier zelf oordeelt en ook de straffen uitdeelt (mee in de zak, de roe), voert in Hongarije de duivel de straffen uit.

Mikulás en Krampüs (1865)

Het is ook traditie om je schoen te zetten. De kinderen zetten de schoenen in het raamkozijn in plaats van bij de deur. Er is daar een extra aspect aan de traditie: de schoen moet goed gepoetst zijn. Soms komt Mikulás dan langs met een grote zak vol met cadeautjes en een groot boek waarin staat of de kinderen lief of stout zijn geweest. Uiteraard komt de duivel ook mee. In de schoenen stopt Mikulás kleine zakjes met lekkernijen, zoals mandarijnen, sinaasappels, walnoten, appels, chocoladefiguren, pinda’s en kleine cadeautjes. Stoute kinderen krijgen van de duivel gouden takjes (van de roe) of een houten lepel in hun schoen. Vaak vinden kinderen van beiden wat, om te laten zien dat een kind niet geheel slecht of geheel goed is.

Op 6 december verkleden veel volwassen zich ook als Mikulás en de duivel en komen ze langs de huizen om de kinderen te verrassen.

Sinterklaas in andere landen

Hongarije en Nederland zijn niet de enige landen waar Sinterklaas wordt gevierd. In Tsjechië loopt ook een duivel met Sinterklaas mee, maar vergezeld door een engel. Menig Sinterklaas loopt daar niet meer recht na een avond kinderen blij maken. Het is namelijk traditie om Sinterklaas bij elk bezoek een borrel te geven. In Oostenrijk wordt Sinterklaas ook begeleid door de duivel, maar lopen daar meerdere engelen omheen. Sinterklaas heeft een groot boek waarin staat welke kinderen zich goed of slecht hebben gedragen. Ook in Zwitserland is het niet per se een kinderfeest, maar wordt in sommige dorpen een optocht gehouden. Dit wordt Klausjagen genoemd. Mensen dragen witte gewaden en grote mijters en zwaaien met grote zwepen.

Foto van het ‘Klausjagen’ in Zwitserland

De duivel is ook terug te zien in de Luxemburgse traditie, waar Sinterklaas uit de hemel komt met aan zijn zijde een duister figuur. Hij wordt meegevoerd aan een ketting en ziet eruit als een paard. In Frankrijk komt Sinterklaas op een klein ezeltje met een grote mand met cadeautjes en snoepgoed. Naast hem loopt een angstaanjagend hulpje, alleen is het hier niet de duivel. Hij heet Père Fouettard en heeft een grote baard en een hoofdkap op. Ook zetten de kinderen in Frankrijk hun schoen en zingen ze sinterklaasliedjes. In Bulgarije wordt ook Sinterklaas gevierd, maar daar is het geen kinderfeest. De legende gaat dat hij een zinkend schip heeft gered en het is dus vooral een volksfeest voor zeemannen: ze offeren (lees: eten) gebakken karper in deeg.

Sinterklaas wordt dus in verschillende Europese landen gevierd. De vormen verschillen, maar de oorsprong is hetzelfde: het eren van de bisschop van Myra. Het belangrijkste is dat kinderen een leuk feest hebben. Wie met Sinterklaas meeloopt maakt voor hen niet uit.


Young Critics draait volledig op donaties. Vond je dit artikel van Martijn van der Laan de moeite waard? En wil je graag meer van deze schrijver lezen? Steun ons dan in de vorm van een donatie of een kopje ☕ (€3,50)!

Alvast bedankt, door jou kunnen we blijven publiceren ☺

Hieronder kun je iets bijdragen aan het artikel of de discussie aangaan. Ben je het met Martijn eens? Waarom wel/niet?