Beste lijsttrekker, kom maar van dat voetstuk af!

Laura van Dijk ziet steeds meer focus op het charisma van politieke leiders dan hun inhoudelijke standpunten. Maar bepaalt dit ook daadwerkelijk hoe wij stemmen?

Pictorescue.nl 4553504611_24b3d74c24_o

Personalisering is tijdens deze campagne overal: nieuwsitems gewijd aan het Asscher-effect dat ‘niet z’n ding doet’, een vol AFAS Circustheater met vrouwelijke fans om lijsttrekker Jesse Klaver een avond te bewonderen, de campagnebus van D66 met een levensgroot hoofd van lijsttrekker Alexander Pechtold en Kamergotchi, de app van Zondag met Lubach waarin iedereen een lijsttrekker mag verzorgen. Je moet goed zoeken, wil je echte ideeën vinden onder een grote stapel politici.

Als we daarnaast de meeste koppen in de krant mogen geloven, lijkt het overduidelijk: het gaat meer om de poppetjes dan om de inhoud bij verkiezingen. De slechte stand van de PvdA in de peilingen wordt ook steevast verweten aan de nieuwe lijsttrekker Lodewijk Asscher, die de partij uit het slop had moeten trekken. Zulk ‘nieuws’ wordt vaak gevolgd door de opmerking: ‘Mochten de verkiezingen tegenvallen, is het lijsttrekkerschap van (vul willekeurige lijsttrekker in) geen lang leven beschoren.’ Zo’n aanname betekent dat de lijsttrekker ook daadwerkelijk invloed kan uitoefenen op verkiezingswinst of verlies. Er valt niet te ontkennen dat personalisering in de politiek een vlucht heeft genomen de afgelopen jaren. Het is een trend die te vinden is in meer liberale democratieën, maar of het ook als verklarende factor dient voor kiesgedrag, is een heel andere kwestie. Zijn lijsttrekkers wel zo bepalend voor een verkiezing?

Uit onderzoek blijkt namelijk niet dat personalisering een belangrijke bepalende factor is bij kiesgedrag, in tegenstelling tot het frame van de media. In andere woorden: stemmen kiezers wel speciaal op een lijsttrekker? Dit gaat misschien tegen je gevoel in. Waarvoor dienen al die talkshows en lijsttrekkersdebatten als politici er niet toe zouden doen? Kun je de volgende keer zonder schuldgevoel Boer zoekt Vrouw kijken in plaats van een saai debat!

Helaas lijsttrekkers, jullie zijn minder belangrijk dan je denkt.

Leidse politicologen Joop van Holsteyn en Rudy Andeweg – en vóór hen politica Edith Schippers – verwoordden het als volgt: ‘Niemand is groter dan de partij.’ Kiezers blijken hun keuze toch vooral te baseren op het verhaal van een partij, welke lijsttrekker ook aan het roer staat. Het is daarom niet helemaal duidelijk of de partij de verklarende factor is voor een stem op de lijsttrekker of juist andersom; het is immers de lijsttrekker die een verhaal overtuigend kan brengen of niet. Helemaal afschrijven kunnen we politici dus niet. Ook in andere landen kan dit verband niet duidelijk worden aangetoond en is in wetenschappelijke zin dus niet-bestaand.

Helaas lijsttrekkers, jullie zijn minder belangrijk dan je denkt. Al verschilt het belang van politici per kiesstelsel; in een winner-takes-all kiessysteem – zoals in Groot-Brittannië en de Verenigde Staten – blijken personen belangrijker dan in het Nederlandse proportionele stelsel. Ook Van Holsteyn en Andeweg plaatsen bij de bovenstaande conclusie kanttekeningen. Het stemmentrekkende vermogen van lijsttrekkers is nú nog niet zichtbaar, maar dat betekent niet dat personalisering in de toekomst geen rol van belang kan spelen bij het verklaren van stemgedrag. Vooral in landen met veel gevestigde partijen lijkt personalisering geen significante rol te spelen, terwijl dit effect voor een nieuwe partij als de PVV – met als hét gezicht Geert Wilders – groter lijkt. Wilders is een stemmen-trek-kanon voor veel kiezers. Vooralsnog mogen we er echter vanuit gaan dat de invloed van ‘de poppetjes’ marginaal is.

Toch is die aandacht voor personen in de politiek niet bijzonder of zelfs heel nieuw. In Nederland wordt gestemd op personen, niet op een partij (schrik niet als je straks voor het eerst in het stemhokje staat!). Daarom is het logisch dat verkiezingen tot op zekere hoogte over de politici gaan. In de negentiende eeuw – voor het ontstaan van politieke partijen – verwierven alle Tweede Kamerleden een persoonlijk mandaat. Dit raakt aan wat in de politicologie ‘tweede orde personalisering’ wordt genoemd: voorkeursstemmen binnen een partij (bijvoorbeeld, dat je op de eerste vrouw van de lijst stemt).

Opvallend is dat het aandeel voorkeursstemmen – stemmen op een andere persoon dan de lijsttrekker – de afgelopen tijd is toegenomen. Waar in de jaren ’50 nog 1 op de 20 kiezers een voorkeursstem uitbracht, is dit opgelopen tot 1 op de 5 kiezers vanaf de jaren ’00. Tijdens de verkiezingen in 2012 zijn op die manier zelfs 27 Kamerleden verkozen. Daarnaast blijkt uit onderzoek dat 40 procent van de kiezers in 2006 bewust persoonsgebonden heeft gestemd. De invloed van personen – of het nu om de lijsttrekker of andere politici gaat – doet er dus wel degelijk toe voor kiezers, maar allesbepalend is het zeker niet.

Macbook Pro
* Intel Core i7 (3.8GHz, 6MB cache)
* Retina Display (2880 x 1880 px)
* NVIDIA GeForce GT 750M (Iris)
* 802.11ac Wi-Fi and Bluetooth 4.0
* Thunderbolt 2 (up to 20Gb/s)
* Faster All-Flash Storage (X1)
* Long Lasting Battery (9 hours)
Help ons groter worden!
Onze site is gratis voor iedereen en dat willen we graag zo houden. Graag willen we je vragen onze facebookpagina leuk te vinden. Zo kunnen wij blijven groeien en mis jij geen van onze artikelen! Alvast bedankt en veel leesplezier, het Young Critics-team :-)
YOUNG CRITICS
Werkzaamheden
Op dit moment werken we hard aan onze site. We zullen vandaag (27-11) en morgen (28-11) dan ook geen nieuwe content plaatsen en de site zal misschien niet helemaal optimaal werken. Excuses voor het ongemak!
Bedankt, we nemen z.s.m. contact met je op.