We ‘vergeten’ de zee

Milieuproblematiek is momenteel een ‘hot’ topic. Leonardo DiCaprio maakte de onlangs verschenen documentaire Before the Flood, waarin hij pleit voor actie om de ergste gevolgen van de wereldwijde ecologische crisis te voorkomen. Aan de andere kant zou Trump graag zo snel mogelijk van het klimaatakkoord van Parijs (wat binnenkort in werking moet gaan) af zijn. Het akkoord stelt dat de temperatuur van aarde niet meer dan 2 graden Celsius mag stijgen. De Parijse boodschap: uitstoot van broeikasgassen moet minder! Eindelijk zijn we het met elkaar eens, we moeten beter voor onze aarde zorgen. We weten allemaal dat we vaker vegetarisch moeten eten, geen water moeten verspillen en vaker de fiets moeten pakken dan de auto. Wat veel mensen niet weten is dat we het milieu ook schaden met het poetsen van onze tanden.

Wanneer we denken aan milieuproblemen denken we aan klimaatverandering, broeikasgassen, oerwouden die worden gekapt en onze ecologische voetafdruk. Meestal vergeten we een groot deel van ons aardoppervlak; de oceanen. We vervuilen niet alleen de lucht en het land: ook de zee en al zijn inwoners zijn in gevaar. Marine biologen zijn bang dat een van de grootste riffen ter wereld, het Great Barrier Reef voor de kust van Australië, er over een aantal jaar niet meer is. Verschillende zeebewoners zoals zeeschildpadden, tonijnen, walvissen en haaien, maar ook koralen, worden met uitsterven bedreigd. Oceanen omvatten 72% van het aardoppervlak en verdienen meer zorg en belangstelling. Oceanen zijn een van onze belangrijkste zuurstofleveranciers en voor een groot deel van de wereldbevolking de voornaamste voedselbron. De zeeën en oceanen verdienen dus niet enkel meer aandacht, meer aandacht is zelfs noodzaak. Overbevissing beschadigt ecosystemen, maar er is meer aan de hand: de zee verandert in een vuilnisbelt.

Al jaren drijft er een gigantische hoeveelheid plastic in onze oceanen ook wel bekend als plasticsoep. Vaak schrik je even, als je een plastic tasje ziet drijven tijdens een verfrissende duik in zee. Je eerste gedachte: HELP, EEN KWAL!? Je haalt opgelucht adem als je ziet dat het ‘maar’ een plastic zakje is. Niemand wordt immers graag gestoken door een kwal. Toch kan je beter angstig zijn voor die zakjes.  Plastic tasjes en alle andere troep die we de zee ingooien, verzamelen zich door stroming op vaste plekken in de oceanen. Zo zijn er vijf drijvende vuilnisbelten ontstaan in de gyres van de oceaan. Een gyre is een ringvormige driftstroom die door wind wordt gedreven. De grootste drijvende vuilnisbelt bevindt zich in de Noord-Atlantische gyre in de Grote Oceaan. Hoe groot deze vuilnisbelt precies is, is nog onduidelijk. Sommige wetenschappers denken dat de plasticsoep in de Grote Oceaan dezelfde omvang heeft als Europa. Charles Moore een Amerikaanse wetenschapper ‘ontdekte’ de vuilnisbelt in de stille oceaan. Hij stelt dat er alleen in de Stille Oceaan al 100 miljoen ton (!) plastic vuilnis circuleert.

Overbevissing beschadigt ecosystemen, maar er is meer aan de hand: de zee verandert in een vuilnisbelt.

De grote stukken drijvend plastic breken niet af. Wel fragmenteert en degradeert het plastic door invloed van de zon en golfslag tot kleine deeltjes. Deze microplastics zijn niet tot nauwelijks te zien en vissen verwarren de microplastics dan ook met plankton. Kleinere vissen en schelpdieren en sommige walvissen eten plankton. Tegenwoordig staat microplastic dus ook op het menu. Uit die plastics komen verschillende giftige stoffen vrij. Het spreekt voor zich dat het consumeren van plastic niet bevorderlijk is voor de gezondheid van deze dieren. Ook andere dieren zoals zeevogels lijden onder de grote hoeveelheid plastic die wij in zee ‘dumpen’. Zo bekijkt onderzoeksinstituut IMARES de maaginhoud van aangespoelde Noordse Stormvogels. De maaginhoud van deze vogels geeft een goede indicatie van de hoeveelheid plastic die in zee drijft. Noordse Stormvogels komen namelijk enkel aan land om te broeden en zoekt dus al zijn eten op zee.
Ook voor mensen heeft de plasticsoep nadelige effecten. De oceanen en zeeën verdienen meer zorg omdat we dierenwelzijn hoog op onze prioriteitenlijst hebben, maar ook omdat via die schelpdieren en kleine vissen plastic onze ‘eigen’ voedselketen binnen dringt. Wij eten namelijk graag sushi, mosselen of een lekker stukje zalm. In die microplastics zitten allerlei giftige stoffen die wij, omdat we zo graag sushi eten, ook binnenkrijgen. Die giftige stoffen zijn niet alleen schadelijk voor het leven onder water, maar ook voor onze gezondheid.

Wat veel mensen niet beseffen is dat we dagelijks met z’n allen de plasticsoep vergroten. De meeste mensen gooien geen plastic tasjes, flesjes of andere dingen in zee, maar we poetsen wel dagelijks onze tanden, we wassen onze haren en scrubben onze lichamen. Microplastics ontstaan doordat het grote drijvende plastic in zee in stukjes uit elkaar valt, maar ook omdat we deze zelf produceren. In bijna alle verzorgingsproducten zoals scrubs, douchegel en tandpasta zitten microplastics verwerkt. Telkens als wij onze tanden poetsen of douchen vergroten we het probleem. Wij worden schoner, maar de zee wordt viezer. Een probleem waarvan de omvang nog nauwelijks bekend is, los je niet zomaar op. Er zijn verschillende initiatieven: zo organiseert Boskalis jaarlijks een BeachCleanUp, zodat zwerfafval wat op het strand ligt, niet in de zee terecht komt. Helaas worden de drijvende vuilnisbelten hier niet kleiner van, hoogstens minder groot. Boyan Slat, een student uit Delft, bedacht een realiseerbaar plan om de oceanen schoon te maken. In 2012 ontwierp de jonge student een installatie om het drijvende afval uit de oceanen op te vangen met gebruikmaking van natuurlijke zeestromingen. Hij ontving in 2014 de Champions of the Earth prijs van UNEP, het milieuprogramma van de Verenigde Naties. Er is een crowdfunding gestart om het idee van de Slat te realiseren.

Het plasticsoep probleem is nog niet zo bekend als klimaatverandering. Laten we hopen dat de oceanen snel de aandacht krijgen die ze verdienen en we de oceanen en zeeën niet meer gebruiken als vuilnisbelt. Ondertussen kunnen we thuis wel al iets doen. Er zijn gelukkig ook verzorgingsproducten zonder microplastics. We kunnen zonder al te veel moeite onszelf inzetten voor een minder vervuilde aarde. The Plastic Soup Foundation ontwikkelde een app zodat we kunnen controleren of de verzorgingsproducten die we gebruiken microplasticvrij zijn en toch met een gerust hart onze tanden kunnen poetsen vanavond.

De foto komt van Thomas Haeusler.

Young Critics draait volledig op donaties. Vond je dit artikel van Jasmin Seijbel de moeite waard? En wil je graag meer van deze schrijver lezen? Steun ons dan in de vorm van een donatie. Alvast bedankt, we waarderen je steun enorm.