Wilders is slechts een pion in de strijd tussen democratie en rechtsstaat

De PVV-leider heeft gelijk: dit proces is niet los te zien van de politiek en daarmee onze samenleving. De strafzaak maakt veel gevoelens los en erg gek is dit niet. In feite is Wilders slechts een pion in een strijd tussen de twee belangrijkste fundamenten van onze samenleving: de democratie en de rechtsstaat.

PVV-Pers wilders

De ene helft van Nederland haalde opgelucht adem. De andere helft zat van frustratie met de handen in het haar: PVV-leider Geert Wilders is vrijdag deels veroordeeld voor zijn ‘minder, minder Marokkanen’-uitspraak. De strafzaak maakt veel gevoelens los en erg gek is dit niet. In feite is Wilders slechts een pion in een strijd tussen de twee belangrijkste fundamenten van onze samenleving: de democratie en de rechtsstaat.

Vrijdagochtend maakte de rechtbank bekend dat Geert Wilders deels schuldig is bevonden aan groepsbelediging en het aanzetten tot discriminatie, al krijgt de PVV-leider geen straf. Volgens de rechters is een veroordeling voor de politicus voldoende. De lijsttrekker van één van de grootste politieke partijen heeft een strafblad. Saai kunnen we Nederland niet noemen. Wilders reageerde, zoals verwacht, woedend en gaat direct in hoger beroep. Tot zover gaat zijn onverschilligheid over en afwezigheid bij de rechtszaak dus. Leiders van andere politieke partijen hielden zich – wijselijk – afzijdig.

De PVV-leider heeft gelijk: dit proces is niet los te zien van de politiek en daarmee onze samenleving.

En zo hoort het ook! Onze samenleving is gestoeld op de delicate balans van de ‘scheiding der machten’ – de trias politica. Al eerder hoorden we de protesten vanuit verschillende hoeken dat het Openbaar Ministerie met deze zaak die machtsbalans verstoort. Wilders stond voorop met de beschuldigingen dat het een politiek proces zou zijn – en dat in aanloop naar de Tweede Kamer verkiezingen in maart. De PVV-leider heeft gelijk: dit proces is niet los te zien van de politiek en daarmee onze samenleving. Het gaat immers over de grenzen van het politieke debat. Of om de woorden van de voorzitter van de rechtbank aan te halen: ‘Een democratisch gekozen politicus staat niet boven de wet.’ Is het daarmee goed dat Wilders veroordeeld is? Ik weet het niet.

Als politiek-filosoof-in-opleiding zit mij wel iets dwars in deze hele kwestie. Aan de ene kant moeten er natuurlijk grenzen worden gesteld aan de vrijheid van meningsuiting. Het is niet fair tegenover hele bevolkingsgroepen om hen zo te generaliseren en beledigen. Hier kan ik absoluut niet achter staan en bovendien wakkeren het soort uitlatingen van Wilders een gevaarlijk soort sentiment onder de bevolking aan. Maar aan de andere kant is het ook zaak dat de rechterlijke macht niet een te groot deel van de machtsdeken naar zich toe trekt. In de politieke arena moet wel de ruimte blijven om gevoelens vanuit de samenleving te verwoorden, want we hebben van de jaren tachtig en negentig geleerd wat onderdrukte discussies met een land kunnen doen. In die zin hebben we een grote vooruitgang doorgemaakt. Er is veel meer bespreekbaar – al is het soms op een vrij grove manier. De rechtsstaat is er om die grenzen te bewaken.

Een liberale democratie als Nederland heeft dus een goed functionerende rechtsstaat nodig, die zijn bevolking beschermt tegen de willekeur van de politiek. Zeker als dat politieke systeem – de uitvoerende en wetgevende macht van de trias politica – een democratie is. Het gevaar van een zogenoemde ‘tirannie van de meerderheid’ van de bevolking ligt altijd op de loer, zelfs bij een meerpartijenstelsel als in Nederland. Minderheden hebben hier een goede rechtspositie, een van de beginselen wat ons zo’n fijn land maakt. Het Nederlandse systeem zit prachtig in elkaar met extra veel checks and balances in al onze instituties. De democratie houdt de rechtstaat in bedwang en de rechtstaat duwt terug wanneer de democratie haar boekje te buiten gaat: het is een eeuwig durende touwtrekwedstrijd.

Het Nederlandse systeem zit prachtig in elkaar met extra veel checks and balances in al onze instituties.

Dat is dus precies wat het proces van Wilders is: de Nederlandse rechtsstaat zette vandaag zijn hakken in het zand en trok terug. Nu is dit niet het eerste recente voorbeeld van de rechterlijke macht die op zijn strepen gaat staan. Zo won Urgenda ongeveer anderhalf jaar geleden de zogenoemde ‘Klimaatzaak’ tegen de Nederlandse staat. De rechtbank wees de staat op zijn zorgplicht. Klimaatverandering vormt zo’n grote bedreiging voor het welzijn van burgers – overigens bewezen in verschillende onderzoeken, die zijn erkend door Nederland – dat de staat niet werkeloos mag toezien. De rechterlijke macht dwong de wetgevende en uitvoerende macht om actie te ondernemen op deze kwestie. Zien we hier een trend ontstaan?

Er valt zeker te betogen dat de uitvoerende en wetgevende macht de afgelopen decennia een te groot gedeelte van de machtsdeken in handen hebben gekregen. De rechtstaat in Nederland is bovendien nooit erg sterk geweest. Wij hebben in tegenstelling tot veel landen om ons heen bijvoorbeeld geen constitutioneel hof. Deze speciale rechtbank toetst regels en wetten aan de fundamentele rechten en vrijheden, zoals die in de Grondwet staan vastgelegd. Daarnaast zijn we een beetje, juist uit angst voor de problemen die voortvloeiden uit de periode van de jaren tachtig en negentig, in een ‘alles kan, alles mag’-cultuur terechtgekomen – tevens een vaak gehoorde klacht bij een groot deel van de bevolking. Proberen we door middel van de rechterlijke macht deze disbalans te herstellen? Alle verkiezingsretoriek van politici, die zich willen inzetten voor een sterker normen- en waardenpatroon in Nederland met behulp van de rechtstaat, doen geloven van wel. Vooral de VVD kan er wat van.

Deze mogelijke verhoogde activiteit in de machtsstrijd tussen de fundamenten van onze samenleving, de democratie en de rechtstaat, is extra interessant tegen het licht van twee andere trends: de opkomst van het populisme en het afkalvende vertrouwen in de politiek. De uitslagen van enkele recente verkiezingen in de Westerse wereld – het Brexit-referendum, de Amerikaanse presidentsverkiezingen en het grondwetsreferendum in Italië – lieten analisten beven. De populistische stem krijgt steeds meer gehoor. Steeds vaker wordt gesproken van een jaren dertig sentiment dat opnieuw opleeft onder de bevolking. Bovendien lijkt de roep om een sterke leider – meer macht naar de uitvoerende macht – harder te worden. Hoe kunnen we een mogelijke crisis afwenden en onze liberale democratie tegen zulke tendensen beschermen?

De rechtsstaat in Nederland is bovendien nooit erg sterk geweest.

Volgens sommigen is dit sentiment te genezen door de democratie sterker te maken. De bevolking voelt zich niet gehoord, dus geef ze een stem! Denk aan alle initiatieven voor referenda en meer directe democratie van de afgelopen tijd. In andere woorden, laat de balans de kant van de – in Nederland voornamelijk – wetgevende macht opvallen. Volgens anderen is juist het versterken van de rechtsstatelijke macht de oplossing. We moeten terug naar een meer normen- en waarden gedreven samenleving. De rechtbank moet grenzen stellen. Dit deel van de bevolking is vooral opgelucht na vandaag; Wilders is eindelijk aangepakt. Interessant genoeg blijkt deze meest fundamentele machtsstrijd zelfs in 2016 nog in volle gang.

Ik kijk dus met bewondering toe hoe de eeuwigdurende strijd tussen democratie en rechtsstaat op deze manier even concreet gestalte krijgt in de rechtszaak van Wilders. Hoe zullen de machtsverhoudingen zich ontwikkelen de komende tijd? Behoedzaamheid is hier de sleutel. De machtsbalans heet niet voor niets ‘balans’. Wanneer de machtsdeken teveel één kant op wordt getrokken, ontstaan problemen – niemand houdt van koude voeten in bed wanneer je partner de deken wegtrekt. Maar toch, is het stiekem niet heerlijk, wanneer geschiedenis wordt geschreven voor je neus?

Macbook Pro
* Intel Core i7 (3.8GHz, 6MB cache)
* Retina Display (2880 x 1880 px)
* NVIDIA GeForce GT 750M (Iris)
* 802.11ac Wi-Fi and Bluetooth 4.0
* Thunderbolt 2 (up to 20Gb/s)
* Faster All-Flash Storage (X1)
* Long Lasting Battery (9 hours)
Help ons groter worden!
Onze site is gratis voor iedereen en dat willen we graag zo houden. Graag willen we je vragen onze facebookpagina leuk te vinden. Zo kunnen wij blijven groeien en mis jij geen van onze artikelen! Alvast bedankt en veel leesplezier, het Young Critics-team :-)
YOUNG CRITICS
Non-actief
Op dit moment wordt geen nieuwe content geplaatst op de site. We zijn op de achtergrond bezig met reorganiseren van onze redactie- en publicatiestructuur. In de tussentijd kun je uiteraard onze oude stukken gewoon op de site lezen. Tot snel! Het YC-team.
Bedankt, we nemen z.s.m. contact met je op.