Hoe Pacifische eilanden het nieuwe Atlantis dreigen te worden

De zeespiegel stijgt. Voor de laaggelegen eilandenrijken in de Stille Oceaan kan het hoge waterpeil gecombineerd met een storm niet overzienbare gevolgen hebben. Kunnen we het tij keren?

Vissen in Kiribati (wikicommons) Fishing in Kiribati, 2008. Photo: AusAID

Afgelopen jaar, op een heldere winterdag, werd de kraamafdeling van het Betio ziekenhuis in Kiribati opgeschrikt door het opkomende tij. Golven spoelden door deuren en ramen en bedekten de vloeren van het ziekenhuis onder een laag zand en puin. De opgeschrikte hoogzwangere vrouwen, kersverse moeders en pasgeboren baby’s werden naar een schooltje in de buurt gedragen.

Ook al komt de zogenaamde koningsvloed slechts enkele malen per jaar voor, het kan gecombineerd met een storm niet overzienbare gevolgen hebben voor het eilandenrijk in de Stille Oceaan. Kiribati maakt zich op voor zijn einde. Kunnen we het tij keren?

Wetenschappers waarschuwen al jaren voor deze ontwikkeling. Als er niets gebeurt, dan zullen veel eilanden de komende decennia onbewoonbaar worden. Zijn we al te laat? Veel eilanden van Kiribati liggen nog geen 1,5 meter boven zeeniveau. Volgens de meest gebruikte modellen is het mogelijk dat de zeespiegel al met 1,5 meter stijgt – daar zullen zandzakken en provisorische dammen weinig tegen kunnen uitrichten. Bovendien blijkt uit recente onderzoeken nog een veel verontrustender beeld: de zeespiegelstijging versnelt. Dat is onontkoombaar, want een warmere aarde zorgt voor smeltend ijs. Daarnaast warmt het zeewater zelf op, waardoor het water uitzet en in volume toeneemt. Deze volumetoename is een groot deel van het probleem bij de zeespiegelstijging.

Er wordt echter al langere tijd gevreesd dat het verhaal erger is. De grote ijsmassa’s in Groenland en Antarctica zullen steeds sneller smelten. Sneeuw heeft een lichtere kleur dan ijs, waardoor sneeuw meer zonlicht reflecteert: het albedo-effect. In de zomer draag je toch ook liever een wit jurkje, dan een zwarte? Ook donkere oppervlakten als asfalt kun je beter vermijden tijdens een hittegolf.

Het ijs zal steeds sneller en sneller smelten.

Door een opwarmende aarde smelt sneeuw dus sneller, waardoor het donkerder ijs meer zonlicht opneemt, warmer wordt en dus weer sneller smelt. Zo ontstaat een positief feedback-effect. Het ijs zal steeds sneller en sneller smelten. Wetenschappers weten niet precies uit welke factoren dit domino-effect bestaat en waar dit stopt. Dit maakt de opwarming van de aarde extra eng. Vergelijk het proces met een rollende sneeuwbal die een heuvel afrolt, steeds groter wordt en steeds sneller zal rollen – zonder dat iemand weet waar de heuvel eindigt.

Toch stonden onderzoekers een tijdje voor een raadsel: uit de meetgegevens bleek dat de zeespiegel helemaal niet snel toenam. Smolt het ijs dan niet? Er was zelfs een lichte afname van het waterpeil te zien tussen de eerste (1993-2002) en de tweede meetperiode (2003-2012) van hun onderzoek. Hoe was dat mogelijk? Hebben de klimaatsceptici dan toch een punt?

Volgens nieuw onderzoek heeft de aarde, een jaar voordat de satellieten die het waterpeil meten werden gelanceerd, een koelte impuls gekregen. Dat heeft zich direct vertaald in de afkoeling en daarmee inkrimping van het zeewater. De oorzaak bleek de vulkaanuitbarsting in 1991 van de Pinatubo in de Filipijnen. Het vulkanisch as dat door de eruptie in de stratosfeer terecht is gekomen, blokkeerde een gedeelte van de energie van het zonlicht dat anders de aarde had bereikt. Het slechte nieuws is dat deze tijdelijke periode van koelte – waarvan het effect nu grotendeels is weggeëbd – waarschijnlijk zal eindigen met een bounce-effect. Het gevolg daarvan is dat het zeewater in een korte periode snel opwarmt en uitzet, de verloren tijd als ware ‘inhaalt’, waardoor de zeewaterspiegelstijging in een versnelling terecht komt.

Vergelijk het met een rollende sneeuwbal die een heuvel afrolt, steeds groter wordt en steeds sneller zal rollen

Het beeld dat de meetgegevens de afgelopen jaren hebben gegeven over de zeespiegelstijging, is naar alle waarschijnlijkheid dus veel te positief geweest. Daarnaast wordt er in deze voorspellingen altijd gesproken over het jaar 2100, alsof de jaren na 2100 er niet toe doen. Maar hoe zit het met onze toekomstige generaties? Zelfs als het lukt om de opwarming van de aarde onder de 2°C te houden – zoals afgesproken in het Klimaatakkoord van Parijs – zit er volgens onderzoekers al genoeg CO2 in de atmosfeer om de zeespiegel in de toekomst met 12 tot 21 meter te laten stijgen. In andere woorden, volgens sommige klimaatmodellen hoort bij de hoeveelheid broeikasgassen die op dit moment in de atmosfeer zitten een veel hoger zeeniveau dan we nu ervaren. Deze stijging zullen wij niet meer meemaken vanwege het enorm vertragende effect van klimaatverandering, maar het is een behoorlijk beangstigend beeld.

Veel is nog onduidelijk over de gevolgen van klimaatverandering, maar dat deze ontwikkeling op korte of iets langere termijn foute boel is voor eilandstaten in de Stille Oceaan, staat vast. De Wereldbank heeft in hun rapport van 2013 al gewaarschuwd voor de extreem kwetsbare positie van de Pacifische eilandstaten als gevolg van klimaatverandering en extreme weersomstandigheden als tropische cyclonen, die steeds vaker zullen voorkomen. Zelfs Nederland wil zich tijdens zijn periode in de VN Veiligheidsraad in 2018 speciaal inzetten voor kleine eilanden die worden bedreigd door het zeewater – niet helemaal toevallig omdat de voormalige Nederlandse Antillen ook met dit probleem te maken hebben.

Vorig jaar bundelden de leiders van verschillende eilandnaties uit de Stille Oceaan en de Caraïben de krachten om een noodkreet te uiten in de 70ste Algemene Vergadering van de Verenigde Naties. President Peter Christian van Micronesia waarschuwde dat er genocide dreigt voor zijn volk en cultuur door de stijgende zeespiegel. De regeringsleiders drongen aan op wereldwijde actie tegen klimaatverandering – een roep waaraan gehoor is gegeven tijdens de succesvolle klimaattop van Parijs later dat jaar. Maar komt deze actie nog wel op tijd voor veel eilandbewoners? Tenzij we het klimaat zo kunnen beïnvloeden dat de effecten van klimaatverandering worden omgedraaid, stevenen we af op een behoorlijke zeespiegelstijging op termijn.

Ze promoten ‘migratie met waardigheid’ en moedigen hun inwoners aan om ergens anders het geluk te beproeven.

Intussen maakt de regering van het bedreigde Kiribati plannen voor het einde van het eiland. Ze promoten ‘migratie met waardigheid’ en moedigen hun inwoners aan om ergens anders het geluk te beproeven. Daarnaast heeft de regering een stuk land van bijna 2.500 hectare in Fiji – een eiland zo’n 1.000 kilometer verderop – gekocht als mogelijk toevluchtsoord. Fiji heeft een hogere ligging en stevigere kusten, waardoor het eiland minder kwetsbaar is voor erosie dan de eilanden van Kiribati. Zo hopen de eilandbewoners hun lot iets langer te ontlopen.

Sceptici namen dit beleid de voormalig president van het eilandrijk, Anote Tong, erg kwalijk. Ze meenden dat hij ‘echte’, belangrijkere problemen negeerde. De hoge werkeloosheid of de hoge babysterfte in Kiribati zijn veel zichtbaarder dan een ongrijpbaar probleem voor in de (nabije) toekomst. Breng eerst de basisbehoeften op orde, voordat je geld investeert in een prestigeproject, bepleiten de tegenstanders. Zo komen we uit op het eeuwige dilemma van wereldverbeteraars: welke problemen moeten eerst worden aangepakt? Zijn het de zichtbare uitdagingen van nu of de ongrijpbare uitdagingen van de toekomst?

Macbook Pro
* Intel Core i7 (3.8GHz, 6MB cache)
* Retina Display (2880 x 1880 px)
* NVIDIA GeForce GT 750M (Iris)
* 802.11ac Wi-Fi and Bluetooth 4.0
* Thunderbolt 2 (up to 20Gb/s)
* Faster All-Flash Storage (X1)
* Long Lasting Battery (9 hours)
Help ons groter worden!
Onze site is gratis voor iedereen en dat willen we graag zo houden. Graag willen we je vragen onze facebookpagina leuk te vinden. Zo kunnen wij blijven groeien en mis jij geen van onze artikelen! Alvast bedankt en veel leesplezier, het Young Critics-team :-)
YOUNG CRITICS
Werkzaamheden
Op dit moment werken we hard aan onze site. We zullen vandaag (27-11) en morgen (28-11) dan ook geen nieuwe content plaatsen en de site zal misschien niet helemaal optimaal werken. Excuses voor het ongemak!
Bedankt, we nemen z.s.m. contact met je op.