Van Zap de Neger naar semantisch sleutelen

Naar aanleiding van de beslissing van de overheid om het woord allochtoon te schrappen uit ons vocabulaire, is een discussie op gang gekomen wat nou daadwerkelijk het effect is van het aanpassen of al dan niet verwijderen van termen. Wat is het nut om een woord te schrappen als het concept erachter daarmee niet verdwijnt?

Photodune photodune-3406406-get-ready-for-the-show-s

Naar aanleiding van de beslissing van de overheid om het woord allochtoon te schrappen uit het vocabulaire, is een discussie op gang gekomen wat nou daadwerkelijk het effect is van het aanpassen of al dan niet verwijderen van termen. Wat is het nut om een woord te schrappen als het concept erachter daarmee niet verdwijnt? Is een semantische discussie nou echt waar we op zitten te wachten als het gaat om complexe problemen in de maatschappij? In dit artikel bespreek ik een aantal voorbeelden die uitleggen dat bewoording daadwerkelijk invloed kan hebben op de manier waarop mensen de wereld om hen heen begrijpen.

Ook ik heb vroeger Zap de Neger gespeeld. Ik was net zestien en ik vond het stoer om het ene na het andere glas achterover te gieten, terwijl de afstandsbediening in rap tempo door de kamer ging. Ik kwam teveel handen tekort voor zowel mijn Pisang, sigaret en lipgloss om me enigszins druk te maken om de insteek van het spelletje. Je zapt en als je de lul bent, doe je een atje. Wat dat betreft had Zap de Neger over alles kunnen gaan.

Maar dat was niet zo. We speelden Zap de Neger.

Je kunt natuurlijk stellen dat het niets anders is dan een drankspelletje op basis van karakteristieken van personen die op TV te zien zijn. Het valt binnen hetzelfde kader als de gedachte dat blanke vla na de negerzoen dan ook maar meteen verboden moet worden. Maar deze gedachten zijn wellicht wat kort door de bocht. Het woord neger staat niet alleen voor een uiterlijk karakteristiek, zelfs al wordt het voor een drankspelletje wel zo gebruikt.

Het woord neger staat niet alleen voor een uiterlijk karakteristiek, zelfs al wordt het voor een drankspelletje wel zo gebruikt.

Volgens het etymologisch woordenboek van het Nederlands, wat de oorsprong van termen bijhoudt, stond het woord neger lange tijd synoniem voor zwarte slaaf. En dat is nog maar het begin van een lange lijst van negatieve termen waarmee het woord geassocieerd wordt. Zo geeft het Surinaams-Nederlandse woordenboek in 1989 nog aan dat het als scheldwoord gebruikt wordt en veelal fungeert als ‘geringschattende’ term.

Wanneer je het woord blank opzoekt in dezelfde databank, lees je dat blank verwijst naar lichtgekleurd en blinkend. De enige negatieve verwijzing in de betekenis van het woord blank zit hem in het concept vaal. Een nog niet eens zo heel diepe duik in het vroegere woordgebruik laat al zien wat het verschil is tussen blanke vla en een negerzoen. Nu betrek ik voornamelijk de geschiedenis in mijn uitleg waarom ik denk dat Zap de Neger beledigend kan zijn. Betekent dat dan dat Zap de Neger discriminatie is? Het is toch op geen enkele manier de bedoeling om de vroegere slavernij goed te keuren door het spelen van een hedendaags drankspelletje?

Dit klopt waarschijnlijk in bijna alle gevallen, maar dat is niet waar ik naartoe wil. Wat ik betoog is het feit dat bewoording soms meer effect kan hebben dan op het eerste gezicht of juist gevoel lijkt. Een voorbeeld, van wellicht een andere insteek, verduidelijkt misschien het effect van taal op de beleving van de realiteit.

Wanneer we geestesziekten onder de loep nemen, zien we dat de laatste jaren steeds meer termen zijn opgedoken voor verschillende vormen van een ongezonde mentale gesteldheid. Op deze manier kunnen we een naam geven aan hoe we ons voelen en begrijpen we beter wat het verschil is tussen boulimia, depressie en borderline. Waar je vroeger gewoonweg werd gelabeld als ‘gek’, bestaan er nu termen in onze maatschappij die een beter beeld geven van zowel de oorzaken als de symptomen van een psychische stoornis.

Nog een voorbeeld: Heb je ooit wel eens geprobeerd het Nederlandse woord ‘gezellig’ te vertalen naar het Engels, het Spaans of het Frans? Natuurlijk kunnen we het uitleggen in een andere taal, maar het blijft vaak bij het verduidelijken van de context van het woord gezellig dan dat we daadwerkelijk een gelijksoortige term ervoor vinden.

Waar je vroeger gewoonweg werd gelabeld als ‘gek’, bestaan er nu termen in onze maatschappij die een beter beeld geven van zowel de oorzaken als de symptomen van een psychische stoornis.

De theorie hierachter heet de Sapir-Whorf hypothese. Het legt uit dat taal niet compleet, maar wel gedeeltelijk bepaalt hoe we de wereld om ons heen ervaren. Lees bijvoorbeeld deze uitleg van het wetenschappelijk museum NEMO.

Daarin bespreken ze het volgende:

Al decennia lang breken psychologen en taalkundigen zich het hoofd over de vraag of taal al dan niet onze voorstelling van de wereld beïnvloedt. Een bekend voorbeeld is de manier waarop volkeren kleuren van elkaar onderscheiden. Zo is er een verschil tussen sprekers van het Engels en sprekers van het Tarahumara, een taal uit Mexico, in hun beoordeling van de kleuren ‘groen’ en ‘blauw’. Terwijl de Engelsen een duidelijk onderscheid maken tussen de twee kleuren, doen de sprekers van het Tarahumara dit niet. Zij kennen ook maar één woord voor beide kleuren.”

In een ander artikel wordt het volgende voorbeeld gebruikt:

Neem een klein sleuteltje en zoek een Duitser en een Spanjaard. Het woord sleutel is mannelijk in het Duits (der Schlüssel) en vrouwelijk in het Spaans (la llave). Welke associaties hebben de twee personen bij het sleuteltje? Verrassend genoeg komen Duitsers met stoere, mannelijke woorden als onhandig, duur, hard, gekarteld, zwaar, veilig, nuttig en metalig. Spanjaarden kiezen vaker vrouwelijker termen: schattig, toverachtig, complex en glimmend.”

De voorbeelden geven aan op wat voor manier taal dus kan bepalen hoe we bepaalde concepten en ideeën begrijpen en onderscheiden van elkaar. Het woord neger geeft niet alleen aan dat iemand een donker uiterlijk heeft, maar heeft ook de connotatie die verwijst naar een verleden van onderdrukking. Er kleeft dus een hoop narigheid aan de term. Narigheid die wordt voortgezet door het gebruik van het woord. Ik probeer op geen enkele manier met een vingertje te wijzen, omdat in de vaak verhitte discussies rondom discriminatie snel wordt geroepen dat we te maken hebben met enerzijds “aanstellers” en anderzijds “racisten”. Ik vind mezelf en anderen geen racist vanwege mijn eerdere deelname aan Zap de Neger, net zoals ik mezelf en anderen geen aansteller vind omdat ik nu het gebruik van het woord neger wel kwalijk vind. Er zullen ook mensen zijn die het drankspel wel als racistisch zien en mensen die er totaal geen waarde aan ontlenen. Ik probeer alleen te verduidelijken dat het lastig is te vatten wat voor gevoel een bepaald woord kan opbrengen bij verschillende mensen, maar dat het wel begrip kweekt door het erover te hebben.

Of je het nu wilt of niet, woorden en symbolen brengen altijd gedachten op die je vaak niet bewust kunt sturen.

Vanaf dit punt is het sprongetje naar de beslissing om allochtoon te schrappen klein. Ook al lijkt de impact van het vervallen van een term miniem, ik bepleit dat het op de lange termijn wel degelijk invloed kan hebben op de beleving van de realiteit. Zodra er geen woord bestaat in onze taal wat Nederlanders die zijn geïmmigreerd of wiens ouders zijn geïmmigreerd onderscheidt, maakt niet dat het onderscheid verdwijnt, maar het is wel een goede stap in de richting om op een andere manier met dit onderscheid om te gaan.

Connotatie is een vorm van associatie en het is onmogelijk om zonder associatie door het leven te gaan. Of je het nu wilt of niet, woorden en symbolen brengen altijd gedachten op die je vaak niet bewust kunt sturen. Het maakt dat ervaringen erg uit elkaar kunnen lopen rondom het gebruik van termen waarbij de connotatie gevoelig ligt. De één schrikt ontzettend van schelden met kanker, terwijl anderen het gemakkelijk gebruiken omdat we aan de lopende band met ziektes schelden. Het ligt aan je ervaringen wat de inhoud van de associatie is. Geen enkele individuele ervaring is belangrijker dan die van een ander. Onthoud dat de beste discussies altijd beginnen met hardop denken, zelfs als het niet makkelijk aansluit bij het collectief.

Macbook Pro
* Intel Core i7 (3.8GHz, 6MB cache)
* Retina Display (2880 x 1880 px)
* NVIDIA GeForce GT 750M (Iris)
* 802.11ac Wi-Fi and Bluetooth 4.0
* Thunderbolt 2 (up to 20Gb/s)
* Faster All-Flash Storage (X1)
* Long Lasting Battery (9 hours)
Help ons groter worden!
Onze site is gratis voor iedereen en dat willen we graag zo houden. Graag willen we je vragen onze facebookpagina leuk te vinden. Zo kunnen wij blijven groeien en mis jij geen van onze artikelen! Alvast bedankt en veel leesplezier, het Young Critics-team :-)
YOUNG CRITICS
Werkzaamheden
Op dit moment werken we hard aan onze site. We zullen vandaag (27-11) en morgen (28-11) dan ook geen nieuwe content plaatsen en de site zal misschien niet helemaal optimaal werken. Excuses voor het ongemak!
Bedankt, we nemen z.s.m. contact met je op.