Leren sterven is leren leven

Het is een onderwerp waar niemand het graag over heeft. Op een verjaardag maak je er geen vrienden mee en over het algemeen rust er een (onterecht) taboe op. Er wordt alleen in een trieste gedachtegang over gesproken en alleen wanneer het iemand al overkomen is. Ik heb het over in het enige (naast dat de zon morgen opkomt) wat eigenlijk zeker is in het leven, en dat is dat je ooit op een dag zal sterven.

‘Hoeveel overzicht en grip heb je nou eigenlijk op je leven?”. Dit vroeg emeritus hoogleraar Joep Dohmen zich een paar weken geleden openlijk af tijdens een lezing op het door Filosofie Magazine georganiseerde evenement The School of Death. We doen onszelf altijd voor alsof we alles wel onder controle hebben, maar velen weten diep van binnen dat dit eigenlijk niet zo is. Je hoort vaak de vraag ‘waarom overkomt mij dit? Waar heb ik dit aan verdiend?’. Als er bijvoorbeeld een relatie stuk loopt, als een vriendschap verbroken wordt of als iemand zijn of haar baan verliest. Zo ook met sterfgevallen. Dit had niet mogen gebeuren! Hij had nog zoveel om voor te leven! We kennen het allemaal.

Onze dood staat vast. Magere Hein zal ooit met zijn zeis voor je staan om je ziel van je lichaam te scheiden. En dat is oké.  Ook al vind iedereen (mijzelf natuurlijk ook) het een eng idee om te sterven omdat we er nauwelijks een voorstelling bij hebben. Het kweken van een eindigheidsbesef is daarom een belangrijk middel om, als het einde eenmaal nadert, niet in paniek te raken en vrede te hebben met dat wat is.

Als dat je lukt kan je met een glimlach terugkijken op de enorme reis die je hebt afgelegd.

We zitten in een zeilbootje in dit leven en maken een grote reis. Maar ook die reis loopt een keer op zijn einde. Steeds verder reizen we en steeds verder schuiven we onze horizon voor ons uit. Maar op een gegeven moment zal die horizon niet meer vooruit schuiven maar juist dichterbij komen, en dan weet je dat je reis ten einde loopt. De kunst is dan om niet te schrikken en in paniek te raken, maar het te omarmen. Als dat je lukt kan je met een glimlach terugkijken op de enorme reis die je hebt afgelegd. Wat belangrijk hierbij is, is een besef van eindigheid bij je eigen leven kweken en niet alleen bij je sterven. Alles eindigt ooit een keer. Ook al klinkt het idee van oneindigheid misschien romantisch; het is een raadgever die naïviteit met zich meebrengt in plaats van geluk.

Over het algemeen heb je weinig controle over hetgeen wat je overkomt. Je kan mooie plannen maken maar hoe vaak komen ze vlekkeloos uit? Maar waar je wel de macht over hebt is hoe jij het interpreteert en hoe je erop reageert. Belangrijk daarbij is het in een klein deel van je achterhoofd een zeker gevoel van eindigheid te hebben. Je zult ooit dood gaan, maar leren sterven is belangrijk want dan leer je tegelijkertijd ook leven. Zolang je leeft is de dood er niet, en wanneer de dood er is, ben jij er niet.

Young Critics draait volledig op donaties. Vond je dit artikel van Wilco Mellema de moeite waard? En wil je graag meer van deze schrijver lezen? Steun ons dan in de vorm van een donatie.

Hieronder kun je iets bijdragen aan het artikel of de discussie aangaan. Ben je het met Wilco eens? Waarom wel/niet?