Weg met de natuur

Duurzaamheid. Gatverdamme. Je hoort het overal. Is een product duurzaam als het uit duurzaam materiaal bestaat? Of als de armen er minder arm van worden?  Helpt duurzaam leven, kopen, koken of produceren het milieu? Max Koedood kan inmiddels op elk van deze vragen een antwoord geven, een antwoord dat filosofen wel vaker geven: de vraag is niet belangrijk.

Concept of sustainable development with Cube puzzle and sky

Duurzaamheid. Gatverdamme. Je hoort het overal. Is een product duurzaam als het uit duurzaam materiaal bestaat? Of als de armen er minder arm van worden? Of als het geproduceerd is zonder veel CO2 uitstoot? Wat is het verschil tussen duurzaam en biologisch? Helpt duurzaam leven, kopen, koken of produceren het milieu? Ik kan inmiddels op elk van deze vragen een antwoord geven, een antwoord dat filosofen wel vaker geven: de vraag is niet belangrijk.

Inmiddels is het februari en ik ben net klaar met het zesde vak van de studie filosofie: ‘Ecofilosofie: Voorbij duurzaamheid en omgeving’, gegeven door een cum laude gepromoveerde voormalig nationaal kampioen Japans schermen, oprichter van een school in Rotterdam Zuid en universitair hoofddocent dr. H. A. F. Oosterling. In het allereerste college vat hij in een orthodox Rotterdams accent het debat over milieuvervuiling samen: ‘Het milieudebat omvat nagenoeg alles wat erover in de media te vinden is en wat door de machtigste landen op milieuconferenties besproken wordt. Het gaat jammer genoeg alleen over hoe ‘wij’ ‘de natuur’ kapotmaken.’ Dit vak was bedoeld om mij en mijn medestudenten voor eens en voor altijd te leren dat het zo eenvoudig niet in elkaar stak, bleek meteen.

Dat is gelukt. Ik werd duizelig van de teksten en vertrok elke donderdagavond met een licht hoofd van de collegezaal naar het café (bij filosofie heeft men de gewoonte het college door te spreken in de campuskroeg). Sommige van mijn leeftijdsgenoten gaven het vak na het eerste college op, veel ouderejaars zaten er voor de tweede keer en de meeste mensen die tweemaal mijn leeftijd waren en toch de colleges van dit vak volgden, raakten snel verzand in een cognitieve crisis. Ecofilosofie zet de wereld op z’n kop en oudere mensen kunnen daar vaak slechter tegen dan jonge mensen. Hun gewoonten zijn met de jaren ingesleten en hardnekkig geworden.

Ecofilosofie zet de wereld op z’n kop en oudere mensen kunnen daar vaak slechter tegen dan jonge mensen.

Wij 21e-eeuwse Westerlingen zitten bijna allemaal als oude mensen vast in het moderne denken. We zijn hardnekkig modernist. Als je ecofilosoof bent of wil worden, is het wenselijk om postmodern te gaan denken. Hoe doe je dat? Door alles wat bij het moderne denken hoort, en niet bij het postmoderne, op te sporen en in het haardvuur te gooien. Dit stuk lezen is al een goede eerste stap, misschien. Een goede tweede stap: Je moet af van binaire tegenstellingen, zoals de tegenstellingen subject-object, lichaam-geest, emotioneel-rationeel en cultuur-natuur.

Modern denken en alles wat ermee samenhangt, zoals het kapitalisme, individualisme, liberalisme en nog veel meer, zorgt ervoor dat wij een ecologisch systeem in stand houden dat onze eigen leefomstandigheden doet verslechteren. Je kunt het kwalijke van dit systeem niet uitleggen door te zeggen dat ‘wij’ ‘de natuur’ kapotmaken, omdat zowel wij als de natuur wezenlijk onderdeel zijn van datzelfde grote systeem, dat niet louter twee onderdelen heeft, maar minstens drie: een mentaal, sociaal en fysiek onderdeel.

Wij zien de natuur over het algemeen als een soort groene opslagplaats voor grondstoffen en mineralen, die los staat van de menselijke en culturele wereld. We zijn er inmiddels achter gekomen dat we onszelf vernietigen als we de natuur kapotmaken. Nu kun je natuurlijk duurzame producten kopen, boskap verminderen, C02-uitstoot reduceren, enzovoort, feit blijft dat het ecologische systeem, waar onze manier van denken en onze manier van samenleven fundamenteel onderdeel van is, hetzelfde blijft.

Dat wij de aarde tot nu toe vooral op deze manier trachten te beschermen heeft weer te maken met het feit dat we modernisten zijn. Modernisten zien zichzelf als autonome individuen. Daarmee snijden zij zichzelf per definitie af van hun omgeving, in tegenstelling tot bijvoorbeeld sommige indianenstammen in Zuid-Amerika, die zichzelf eerder zien als een soort organen van de jungle. Dit zorgt er voor dat jij niet ecologisch denkt en leeft, terwijl je wel bewust vegetariër bent en nooit plastic op de grond gooit. Daarom introduceerde Dr. Oosterling het begrip ‘intervidu’ tijdens een donderdagavondcollege, een woord dat moet onderstrepen dat een mens net zo afhankelijk is van zijn omgeving als een hyacint, en daarom net zo individueel. (Je had die oudjes moeten zien.) Zijn punt is dat de dingen die tussen mensen gebeuren maatgevender zijn dan de dingen die in mensen gebeuren. Wat dat ook moge betekenen.

Cultuur is een abstract concept dat ons helpt over dingen te praten, niet iets werkelijk totaal anders; sommige kunst is immers van hout.

Qua postmodern denken ben ik niet ver gekomen, dat moet gezegd worden. Daarom slaat het ook nergens op om een stappenplan naar het postmoderne denken te presenteren. Ik heb geen idee hoe ik af moet van ook maar één van de vele binaire tegenstellingen. Ik maak nog steeds onderscheid tussen cultuur en natuur en ik ben daarmee een schakel in het enorme netwerk dat onze leefomstandigheden verslechtert. Maar mij is wel enigszins duidelijk geworden hoe het werkt: onze destructie van de aarde zal niet stoppen, zolang wij de natuur als iets zien dat los staat van onszelf. De natuur hoort bij ons en wij horen bij de natuur. Cultuur is een abstract concept dat ons helpt over dingen te praten, niet iets werkelijk totaal anders; sommige kunst is immers van hout.

Er zijn postmoderne filosofen die het hebben over een ecologie van gedachten, wat betekent dat ook jouw gedachten en die van mij op een bepaalde manier effect op elkaar hebben, bijvoorbeeld via gewoonten. Gewoonten maken deel uit van een sociale traditie en mensen binnen die traditie hebben een bepaalde invloed op de omgeving waarin zij leven. Natuurlijk kun je dit proces ook andersom beschrijven. Het punt is simpel: alles heeft invloed op elkaar. Niet voor niets is Dr. Oosterling ook niet vies van een beetje Boeddhisme. Als werkelijk alles invloed heeft op alles, denk ‘butterfly-effect’, dan heeft het geen enkele zin om de aarde te beschermen door veranderingen door te voeren op één vlak: het vlak van de fysieke natuur.

Dit blok heeft mij veranderd. Sinds dit blok doe ik mijn uiterste best om ecologisch te denken. Dat houdt in dat je er rekening mee houdt dat alles een plaats heeft in een enorm netwerk, waarin geen chronologische volgorde bestaat en niets in isolatie bekeken kan worden, zoals hierboven beschreven aan de hand van het cultuur-natuur-voorbeeld. Netwerkdenken, zou je het ook kunnen noemen. Binnen dit denken is ook de beroemde tegenstelling tussen lichaam en geest onzin. Door dat inzicht ben ik op de volgende gedachten gekomen: Het IQ gaat omhoog van sporten. Goed kauwen maakt gelukkiger. Een smartphone maakt je een ander mens. Dingen doen met je gedachten is belangrijker dan je gedachten uitleggen.

Dingen doen met je gedachten is belangrijker dan je gedachten uitleggen.

Om terug te komen op het milieu: Equador heeft laten zien dat er meer mogelijk is dan het verminderen van de vernietiging. Al jaren geleden heeft dit land de natuur als rechtspersoon in haar grondwet opgenomen. Dit naar aanleiding van grootschalige vervuiling in het land. Sindsdien kan iedereen elk bedrijf en elk persoon aanklagen: in naam van de natuur. Lees hier meer hierover.

Dr. Oosterling heeft, naar mijn mening, ook zo’n verandering doorgevoerd met zijn project Rotterdam Vakmanstad. In dit filmpje kun je zien hoe hij ecologisch denken heeft ingezet om jongeren in een achterstandswijk op te leiden zodat ze niet alleen slim en maatschappelijk betrokken worden, maar ook nog eens ecologisch verantwoord gaan leven. Echte duurzaamheid moet je volgens mij over filosoferen.

In het volgende artikel wijd ik meer uit over de gang van zaken op de faculteit filosofie en de filosofen die er werken. Ik  word buitengewoon enthousiast over één van hen, en zijn vak. Toch zal ecofilosofie dat onvergetelijke vak blijven dat mijn wereld op zijn kop zette.

Macbook Pro
* Intel Core i7 (3.8GHz, 6MB cache)
* Retina Display (2880 x 1880 px)
* NVIDIA GeForce GT 750M (Iris)
* 802.11ac Wi-Fi and Bluetooth 4.0
* Thunderbolt 2 (up to 20Gb/s)
* Faster All-Flash Storage (X1)
* Long Lasting Battery (9 hours)
Help ons groter worden!
Onze site is gratis voor iedereen en dat willen we graag zo houden. Graag willen we je vragen onze facebookpagina leuk te vinden. Zo kunnen wij blijven groeien en mis jij geen van onze artikelen! Alvast bedankt en veel leesplezier, het Young Critics-team :-)
YOUNG CRITICS
Werkzaamheden
Op dit moment werken we hard aan onze site. We zullen vandaag (27-11) en morgen (28-11) dan ook geen nieuwe content plaatsen en de site zal misschien niet helemaal optimaal werken. Excuses voor het ongemak!
Bedankt, we nemen z.s.m. contact met je op.