Het Oekraïne-debat is veel te simplistisch

Red de democratie! Stem tegen de Europese Unie! Stem tegen Poetin! Het Oekraïne-debat zit vol met drogredenen. In ons dossier 'denkfout van de week' zet Rein van der Laan ze op een rijtje en geeft hij tips waar je wel redelijke argumenten kunt vinden. 

GeenStijl oekrainereferendum

Complexe zaken uitleggen is een kunst. Albert Einstein zei ooit: “Everything must be made as simple as possible, but no simpler.” Oké, het citaat klopt niet helemaal – zoals met de meeste beroemde citaten. Einstein heeft het nooit letterlijk zo gezegd, maar het citaat is wel naar hem te herleiden. Het ligt ingewikkeld. Sommige dingen moet je dus, om ze te kunnen uitleggen, iets eenvoudiger maken dan ze zijn. Maar je moet ze niet te simpel maken.

Dit gebeurt helaas wel in het publieke debat over het referendum van komende woensdag. Op 6 april mogen we naar de stembus, maar waar stemmen we dan voor of tegen? Technisch gezien stemmen we over een Nederlandse wet die het associatieverdrag van de EU en Oekraïne goedkeurt. Maar laten we eerlijk zijn: wie heeft dat verdrag gelezen? Sommige mensen presenteren het referendum daarom als een simpele keuze tussen twee dingen. En daar gaat het soms mis.

Ze pakken één aspect van de zaak en doen alsof het alleen daar om draait.

In de argumentatie-analyse spreken we dan over een drogreden van de valse dichotomie. Dit is een argumentatieve strategie waarbij je doet alsof er sprake is van een heel eenvoudige keuze tussen twee dingen, terwijl het in feite veel ingewikkelder ligt. In normaal Nederlands: een misleidende tweedeling.

Normaliter is er natuurlijk niets mis met vereenvoudigen, zeker als daardoor veel mensen wel weten waar ze over moeten stemmen. Explain like I’m five, ga je gang. Maar als de tweedeling misleidend is, dan heet het een drogreden. Want soms zijn er meer dan twee opties, maar worden die weggelaten. Denk bijvoorbeeld aan de vraag die alle ouders wel eens aan hun kinderen stellen: ‘wil je broccoli of spruitjes?’ Het lijkt op een heldere keuze, maar impliciet is de keuze voor een van deze groenten nu al gemaakt. Want je zou ook boontjes kunnen eten. Of spinazie. Of broccoli én spruitjes. Of helemaal geen groenten.

Bij het debat over het referendum is er iets anders aan de hand. Het is gewoonweg veel te simplistisch. Zowel voorstanders als tegenstanders maken zich er schuldig aan. Ze pakken één aspect van de zaak en doen alsof het alleen daar om draait.

Stem tegen de Europese Unie!

Stem voor de handel met Oekraïne!

Stem tegen Poetin!

Het gaat niet om een keuze voor of tegen de EU, zelfs al is dat wel de motivatie geweest voor de initiatiefnemers. Het referendum is ook niet een simpele keuze voor of tegen meer handel met Oekraïne; er speelt veel meer mee. Ook is het niet simpelweg een stem voor of tegen Poetin. Ik snap dat dit bedoeld zijn als argumenten voor of tegen, maar het zijn drogredenen. Ze gaan uit van een beperkte en misleidende representatie van de kwestie.

Het gaat niet om een keuze voor of tegen de EU, zelfs al is dat wel de motivatie geweest voor de initiatiefnemers.

De meest opmerkelijke komt van GeenStijl: ‘Red de democratie!’ Als je gaat stemmen op 6 april red je blijkbaar de democratie, en als je niet gaat stemmen laat je haar verloren gaan. Hoe dit werkt is bovendien niet helemaal duidelijk. De EU zal wel ondemocratisch zijn, en het zal goed zijn dat burgers zich over belangrijke beslissingen uitlaten middels een referendum, maar om te stellen dat stemmen bij dit referendum het verschil maakt tussen een geredde en een vergane democratie is – zacht gezegd – overdreven.

Ik weet dat de meeste mensen geen idee hebben van de precieze inhoud en effecten van het verdrag waar we over stemmen. Ikzelf ook niet. Daarom word ik ook blij van journalisten die hun best doen om het aan ons uit te leggen. Zoals hier. Of hier. Of doe hier deze quiz om te zien hoeveel je al weet van het verdrag. Maar liever doen we dit alles zonder  valse dichotomieën. Leg de keuze die ons woensdag voorligt gerust zo eenvoudig mogelijk uit – maar niet eenvoudiger.

  • Joost

    Ten eerste: zelfs de mensen die hun handtekening onder het verdrag hebben gezet, hebben het niet gelezen, dus waarom moeten wij dat wel doen?

    Ten tweede: het gaat helemaal niet over Oekraine, dat was slechts een van de weinige dingen waarover een referendum gehouden klan worden op dit moment omdat de referendumwet zoveel bewust ingebouwde obstakels kent om een referendum te voorkomen dat het een wonder is dat het zover heeft kunnen komen.

    De overheid wil helemaal geen referenda, snap dat nou toch eens. Het gaat om het principe, niet om Oekraine.

  • Pingback: Het Oekraïne-debat is veel te simplistisch – De Denkfout()

Macbook Pro
* Intel Core i7 (3.8GHz, 6MB cache)
* Retina Display (2880 x 1880 px)
* NVIDIA GeForce GT 750M (Iris)
* 802.11ac Wi-Fi and Bluetooth 4.0
* Thunderbolt 2 (up to 20Gb/s)
* Faster All-Flash Storage (X1)
* Long Lasting Battery (9 hours)
Help ons groter worden!
Onze site is gratis voor iedereen en dat willen we graag zo houden. Graag willen we je vragen onze facebookpagina leuk te vinden. Zo kunnen wij blijven groeien en mis jij geen van onze artikelen! Alvast bedankt en veel leesplezier, het Young Critics-team :-)
YOUNG CRITICS
Non-actief
Op dit moment wordt geen nieuwe content geplaatst op de site. We zijn op de achtergrond bezig met reorganiseren van onze redactie- en publicatiestructuur. In de tussentijd kun je uiteraard onze oude stukken gewoon op de site lezen. Tot snel! Het YC-team.
Bedankt, we nemen z.s.m. contact met je op.