Bosjesmannen zijn geen wereldnieuws

In Argentinië ontmoette Jelmer Birkhoff de Guaraní, een in verdrukking levende indianenstam die steeds verder naar de marges van de wereld wordt verdrongen. Hij volgt het nieuws over de stam nog altijd op de voet, maar de berichtgeving in de media is karig. ‘Bosjesmannen zijn geen wereldnieuws.’

Tanenhaus 3041795477_8ee77cdeba_o

Het is windstil, maar tien meter voor me ritselen de blaadjes dreigend. ‘Er zitten wilde dieren,’ had de receptionist gezegd, ‘pas op voor zwijnen, die kunnen agressief zijn.’ Dan stappen vijf jongens de bosjes uit, één van hen met een buks over zijn schouder.

‘Birds, yes, tourists, no,’ lachen ze als ze mijn gezicht zien en houden een trosje vogels omhoog.

‘Waarschijnlijk waren het Guaraní,’ zegt de receptionist als ik terug ben in het hostel. ‘Ze wonen vooral langs de weg naar het park aan de rivier. Nu ja, je hebt ze ontmoet.’

Ik ben in San Ignacio, Argentinië. De receptionist legt uit: ‘Deze provincie is vernoemd naar de jezuïetenmissies: Missiones, maar alle toeristen zeggen: “Ah, Missiones, de provincie van de Iguazú watervallen!”‘ Dat dit tot vijf minuten geleden ook nog mijn idee was, verzwijg ik maar.

Tegenwoordig zijn de ruïnes van deze communes toeristische trekpleisters, maar ooit waren ze min of meer bedoeld ter bescherming van de Guaraní tegen slavenhandelaren.

In de 17e en 18e eeuw stichtte de orde der jezuïeten op verschillende plaatsen rond het huidige drielandenpunt Paraguay-Brazilië-Argentinië missies. Het waren communes met en voor de oorspronkelijke bewoners van dit gebied, de Guaraní. Het dorp is op zijn beurt vernoemd naar één van die communes: San Ignacio Miní.

Tegenwoordig zijn de ruïnes van deze communes toeristische trekpleisters, maar ooit waren ze min of meer bedoeld ter bescherming van de Guaraní tegen slavenhandelaren. De Guaraní kregen onderwijs, muziekles en eten, er waren werkplekken, huisjes voor de Guaraní en natuurlijk een grote kerk. Het was een beschermde minimaatschappij waarin de Guaraní hun eigen gebruiken mochten blijven praktiseren, maar stap voor stap moesten de missies toch ook leiden tot verchristening.

De Guaraní zijn één van de oorspronkelijke Zuid-Amerikaanse indianenstammen. Ze leven in harmonie met de natuur en vereren verschillende natuurgoden. In hun oorspronkelijke religie staat hun zoektocht naar het Tierra sin mal, het Land zonder kwaad, centraal. Maar het kwaad zette voet aan land en vond hen: de kolonisatie van Zuid-Amerika door Spanje en Portugal had een enorme impact op het leven van grote groepen Guaraní. Vooral de Portugezen staan bekend als gewetenloze slavenhandelaren.

Verspreid over hun oude leefgebied leven nog veel Guaraní hun traditionele leven in de wouden, vooral in Brazilië en Paraguay.

Sommige Guaraní zijn volledig onherkenbaar opgegaan in de steden, maar verspreid over hun oude leefgebied leven nog veel Guaraní hun traditionele leven in de wouden, vooral in Brazilië en Paraguay. Voor een grote én groeiende groep wordt het echter steeds moeilijker om dit traditionele leven te blijven leven. Vooral in Brazilië zijn de leefomstandigheden voor de Guaraní en andere stammen zwaar. Tegenwoordig worden zij niet bedreigd door kolonisten per boot maar door kolonisten met BV’s en hoewel er eeuwen tussen zit, is hun doel exact hetzelfde: winst. En helaas blijkt ook dat moderne kolonisten over lijken gaan. In een nieuwsbrief van Survival International, een organisatie die opkomt voor de rechten en bescherming van inheemse stammen, staat het volgende:

Two Guarani teenagers are feared dead amidst a wave of attacks on indigenous communities in west-central Brazil. The teenagers went missing earlier this month during an attack on their community, known as Mbarakay, by ranchers’ gunmen. The gunmen beat up several community members, tore out women’s hair, and shot at the Indians.

The Guarani reported that a police squad stationed nearby was aware the violence was unfolding, but failed to intervene. Similar reports are emerging from other communities under attack. (28-10-2015)

(Bron)

De Guaraní worden met geweld van hun leefgebied verjaagd, of de grond wordt onder hun voeten verkocht. Grote mijnbedrijven en (vee)boeren zetten hectaren aan woud om in plantages vol suikerriet, soja of gewassen voor biobrandstoffen en maken het leefgebied van de Guaraní daardoor onbewoonbaar. Ontbossing gaat evengoed ten koste van hún leefgebied als dat van dieren. Zoals Aboriginals in Australië, worden de Guaraní teruggedrongen tot in de uiterste hoeken van hun oorspronkelijke leefgebied. Ze hebben nu eenmaal alleen hun tradities als eigendomsbewijs en daar staan geen handtekeningen onder.

De Guaraní worden met geweld van hun leefgebied verjaagd, of de grond wordt onder hun voeten verkocht.

Dit heeft grote gevolgen. Onder de Guaraní heerst ondervoeding en depressie. Er is een hoog aantal zelfmoorden; De Kaiowá-stam kent het hoogste zelfmoordnummer ter wereld. Het is het treurige verhaal van een volk dat is verworden tot tweederangsburgers op haar eigen land.

De Braziliaanse grondwet schrijft sinds 1988 voor dat de indianen het land moeten krijgen dat oorspronkelijk van hen is. De uitwerking van deze wet is echter een stuk minder ruimhartig. Tussen droom en daad staat scheve rechtspraak in de weg die geen last heeft van morele bezwaren. In een artikel van 20-8-2005 (!) uit het NRC staat het volgende:

Sinds de grondwetswijziging heeft het enige jaren geduurd voordat de indianen ontdekten dat ze niet veel aan hun nieuwe recht hadden. ,,Als na jarenlange studies wordt vastgesteld dat een bepaald gebied van indianen is, gaat de eigenaar in beroep”, zegt Charles Stevan da Mota Pessoa. Hij is officier van justitie op het parket in Dourados, belast met indianenzaken. ,,Mijn ervaring is dat uiteindelijk in vrijwel alle gevallen de hoogste rechter de indianen in het ongelijk stelt. De Braziliaanse rechters identificeren zich nu eenmaal meer met de grootgrondbezitter dan met de indiaan”, aldus de magistraat. De zaken duren al snel tussen vijf en tien jaar.

(Bron)

Buiten dit probleem is bekend dat bedrijven en boeren het recht vaak in eigen hand nemen. Ze huren privébewakers die geweld tegen de Guaraní niet schuwen. De website van Survival International geeft een uitputtend overzicht van geweldplegingen tegen de indianen. Toch blijven de Guaraní strijdbaar. Soms bezetten ze opnieuw terrein dat van ze is afgepakt, helaas heeft dit vaak desastreuze gevolgen. Opnieuw uit een nieuwsbericht van Survival International:

On 29 August Guarani leader Semião Vilhalva was shot dead one week after his community reoccupied part of their ancestral land. A one-year-old baby was struck in the head by a rubber bullet, and many others were injured.

Less than a week later, on 3 September, 30 vehicles full of ranchers and gunmen arrived at the community of Guyra Kambi’y.

They fired repeatedly at the community, forcing the Indians, including about 50 children, to flee and hide in small pockets of forest nearby. They then set fire to the Indians’ homes, destroying everything.

The Guarani had requested protection from the authorities but the police left the Guarani at the mercy of the gunmen. (10-09-2015)

(Bron)

In de internationale pers is slechts mondjesmaat aandacht voor deze schrijnende situatie.


In de internationale pers is slechts mondjesmaat aandacht voor deze schrijnende situatie. Bosjesmensen zijn geen wereldnieuws. Of, erger nog: het nieuws wordt weggemoffeld. Atleet Nixiwaka Yawanawá, een Amazone Indiaan uit Brazilië, vroeg aandacht voor de situatie in de Amazone door met een shirt met de opdruk ‘BRAZIL: STOP DESTROYING INDIANS’ naast de wereldbeker te gaan staan. Coca-Cola en FIFA dwongen af dat Nikiwaka zijn vest deels sloot toen hij op de foto ging met de cup, waardoor zijn boodschap niet volledig leesbaar was. Later bleek dat Coca Cola veel suiker koopt van voedselgigant Bunge – een bedrijf dat suiker blijkt te kopen van boeren die Guaraníland hebben ingenomen.

(Bron)

Toch, soms dringt er (kritisch) nieuws door over de situatie. Op 3 juni 2015 schrijft The Guardian over een nieuw reservaat voor de Guaraní nabij Sao Paolo. Als ik het lees, denk ik terug aan mijn gesprekken met de receptionist, nu alweer bijna twee jaar geleden. We spraken over reservaten maar hij zag weinig heil in dit soort oplossingen. Volgens hem was het treurig contradictoir. ‘Culturen zo respectvol mogelijk wegmoffelen,’ hoonde hij. ‘De overheersing van de commercie in onze maatschappij heeft gedomesticeerde stammen van deze volken gemaakt. Met nostalgische weemoed praten we over het “pure” leven van deze mensen, maar de laatste ‘wilden’ leven gedwongen achter een hek.’

Die avonds liep ik langs de hekken die de commune van San Ignacio Miní omheinen. Een lichtshow glijdt langs de gerestaureerde kerkfaçade. De Guaraní die rond de hekken bloemen verkopen kijken er niet meer naar. Ze zijn waarschijnlijk nooit ín het complex geweest. Ze staan langs de hekken, als cipiers van toeristen die zich vrijwillig gevangen laten nemen. Zonder geld en zonder leefgebied, zijn zij gevangenen buiten de hekken. Representanten van de laatste onschuldigen in een wereld vol kwaad, verdrongen naar de marge van de wereld en het wereldnieuws, wachtend op hun Tierra sin mal.

Macbook Pro
* Intel Core i7 (3.8GHz, 6MB cache)
* Retina Display (2880 x 1880 px)
* NVIDIA GeForce GT 750M (Iris)
* 802.11ac Wi-Fi and Bluetooth 4.0
* Thunderbolt 2 (up to 20Gb/s)
* Faster All-Flash Storage (X1)
* Long Lasting Battery (9 hours)
Help ons groter worden!
Onze site is gratis voor iedereen en dat willen we graag zo houden. Graag willen we je vragen onze facebookpagina leuk te vinden. Zo kunnen wij blijven groeien en mis jij geen van onze artikelen! Alvast bedankt en veel leesplezier, het Young Critics-team :-)
YOUNG CRITICS
Non-actief
Op dit moment wordt geen nieuwe content geplaatst op de site. We zijn op de achtergrond bezig met reorganiseren van onze redactie- en publicatiestructuur. In de tussentijd kun je uiteraard onze oude stukken gewoon op de site lezen. Tot snel! Het YC-team.
Bedankt, we nemen z.s.m. contact met je op.