De toekomst is aan de brede econoom

Er is al sinds het uitbreken van de financiële crisis in 2008 grote verontwaardiging in de publieke ruimte over het politieke en academische falen op economisch gebied. Waarom hebben ‘experts’ deze crisis bijvoorbeeld niet zien aankomen? Steeds vaker ontstaan goede publieke discussies over de essentie van deze problemen. Zo wordt vaak de vermeende macht van bankiers negatief belicht, of wordt een algeheel denken in de samenleving over het functioneren gevangen in termen van economisme. Wat volgens ons echter mist, zijn gefundeerde ideeën over waar deze problemen vandaan komen.

Wij zijn Rethinking Economics NL en wij zijn er als studenten economie van overtuigd dat de wortels van de problematiek al terug te vinden zijn in het onderwijs, in de manier waarop economie gedoceerd wordt aan hogescholen en universiteiten. Wij zijn economie gaan studeren op zoek naar een brede blik op ons economisch systeem. Maar momenteel is het curriculum er vooral op gericht om wetenschappelijk onderzoekers in de mainstream traditie op te leiden, die goed zijn toegerust om een bepaald soort onderzoek te doen voor vaktijdschriften. Dat is ook belangrijk, maar het gaat voorbij aan het feit dat 98% van de studenten niet in de wetenschap verder gaat. Voor toekomstige beleidsmakers, journalisten en managers is het essentieel om op een flexibele en non-dogmatische manier over het economisch systeem te leren nadenken. De universiteit moet niet alleen specialistische vak-onderzoekers voortbrengen, maar ook brede denkers.

Bildung willen we, niet alleen de wereld leren reduceren tot een model, maar juist inzicht krijgen in de complexiteit en ambiguïteit van de wereld om ons heen. Waar de opleiding ons nu opvoedt in het keurslijf van één soort denkmodel, zou het beter zijn om mentale flexibiliteit te behouden en aan te moedigen. De ideeën over economie die we in onze opleiding meekrijgen werken overal door in de samenleving. We willen dan ook een goedgevulde intellectuele gereedschapskist meekrijgen, niet alleen een hamer met een hele dikke handleiding erbij.

Wij zijn economie gaan studeren om de economische problemen van onze samenleving te leren doorgronden, by any means necessary. Sommige economen zijn bang dat kwalitatieve methoden het wetenschappelijk gehalte van hun vakgebied omlaag zouden halen en beperken zich liever tot cijfers, oftewel “echte data”. Maar uiteindelijk is de economie menselijk handelen. Onze wetenschap bestudeert een uitsnede uit een complexe sociale werkelijkheid en die is maar zeer ten dele in cijfers te vatten. De organisatie van het toezicht op de financiële sector of de politiek-economische factoren in de huidige Chinese crisis zijn moeilijk te doorzien, voor wie alles wiskundig wil kunnen uitdrukken. Maar momenteel leren we simpelweg geen andere manier van nadenken.

Wij vragen om onderwijs in een breed scala aan economische denkmodellen en in kwalitatieve methoden, omdat cijfers alleen ons niet het hele verhaal vertellen, en omdat dit de communicatie met andere sociale wetenschappen weer mogelijk maakt. Het werk van Joris Luyendijk in de London City is een voorbeeld van de dringende noodzaak hiervoor. Via een serie interviews met bankiers, HR-managers, en toezichthouders kwam hij tot alarmerende conclusies over de interne inrichting van het financieel systeem. In onze opleiding leren we nooit op die manier onderzoek te doen, terwijl we juist met die benadering inzichten krijgen die met alleen cijfers nooit te bereiken zijn.

We vragen om een fundamentele herziening van het economieonderwijs, met als uitgangspunten diversiteit, bescheidenheid en flexibiliteit.

Wij zijn economie gaan studeren om te begrijpen hoe de economie werkt en hoe die wordt beïnvloed door politiek, cultuur, en instituties. Maar momenteel leren we als economen de politiek te simplificeren tot uitruilschema’s in de wiskundig geformuleerde speltheorie. Wanneer we weigeren te kijken naar de normen en waarden die economisch handelen bepalen, uit angst ermee besmet te worden, dan binden we onszelf oogkleppen aan. Politiek gekleurde wetenschap wil niemand, maar economie, politiek en cultuur zijn nu eenmaal intrinsiek verbonden, en het zou naïef zijn als we aanleren om dat te negeren.

Wat betekent dit concreet? We vragen om een fundamentele herziening van het economieonderwijs, met als uitgangspunten diversiteit, bescheidenheid, en flexibiliteit, zodat wij voorbereid worden op de complexe uitdagingen van morgen. In alle andere sociale wetenschappen is het standaard om een vraagstuk vanuit meerdere perspectieven te bekijken, die allemaal weer een ander stuk inzicht toevoegen. Dat zou ook voor economen de basis moeten zijn. Momenteel is die diversiteit van inzichten weggestopt in één vak, Geschiedenis van het Economisch Denken. Dat suggereert dat elke benadering buiten de huidige mainstream in de geschiedenis thuishoort. Maar geen enkele  economische denkrichting heeft een monopolie op de waarheid, en het is gevaarlijk om te doen alsof dat wel het geval is.

De huidige inrichting van de opleiding is historisch gezien een totale uitzondering. Grote economen als Adam Smith en John Maynard Keynes kwamen altijd tot hun inzichten vanuit een breed perspectief op de samenleving. Economen als Thomas Piketty en James Galbraith doen dat vandaag de dag nog steeds, en hebben dan ook de wereldwijde oproep van Rethinking Economics tot een minder eenzijdig economieonderwijs ondertekend. Wij geloven ook dat de toekomst aan de brede econoom is, en daarom vragen wij om een opleiding die ons dat grotere perspectief geeft.

Dit artikel is geschreven door drie Nederlandse economiestudenten. Zij zijn lid van Rethinking Economics NL (nu nog SIREN, de studententak) en pleiten voor meer flexibiliteit in het economieonderwijs in Nederland. De komende maanden zullen zij (en anderen) artikelen op Young Critics plaatsen over dit onderwerp in ons nieuwe dossier ‘Economische herijking‘.

Young Critics draait volledig op donaties. Vond je dit artikel van Rethinking Economics de moeite waard? En wil je graag meer van deze schrijver lezen? Steun ons dan in de vorm van een donatie.

Hieronder kun je iets bijdragen aan het artikel of de discussie aangaan. Ben je het met Rethinking eens? Waarom wel/niet?