De strategie van de neo-dictator

Een dictatuur is geen dictatuur meer zoals de leek die kent. Toch schrikt alleen het woord ons al af; het roept gedachten op aan onderdrukking en corruptie. Het jammere hieraan is dat een dictatuur niet inherent slecht is, of in elk geval niet zo slecht als de buitenlandse militaire interventies die vaak volgen wanneer men een dictatuur wil beëindigen. Vaak vormt zich eerst een soort half-om-half democratisch/militair regime en komen er pas daarna fatsoenlijke verkiezingen.

Maar zit iedereen daarop te wachten? Een middenstandsinwoner bijvoorbeeld die gewoon zijn leven leidt? Ik vraag het me af. Vaak leidt zo’n situatie namelijk vooral tot nog meer chaos. Het Egypte van na de Arabische Lente is daar een goed voorbeeld van. De dictatuur brokkelt af, een gekozen ‘neo-dictator’ staat op en vervolgens pleegt het leger een staatsgreep om hem weer af te zetten. Met andere woorden: het heeft weinig goeds gebracht. Voor een deel van de bevolking gaat het na de val van zo’n dictator alleen maar slechter, waardoor de onrust toeneemt en mensen op zoek gaan naar een zondebok. Voor je het weet ligt er een burgeroorlog in het verschiet en wie profiteren daar weer van? Juist. Terroristen.

Kortom: de alternatieven voor een dictatuur zijn vaak nauwelijks of zelfs helemaal niet beter. Toch is niet elke neo-dictator er een die faalt. Een hele succesvolle bevindt zich bijvoorbeeld maar vier landen hiervandaan: Vladimir Poetin. 1,70 meter kort, maar een uitermate succesvolle, charismatische stichter van wat je een ‘democratuur’ zou kunnen noemen. Deze neo-dictator zorgt ervoor dat het goed gaat met zijn land; hij zorgt voor welvaart en geeft ruimte aan de burger om zelf te ondernemen. Waar nodig faciliteert hij dit zelfs. Hij maakt minder gebruik van geweld dan de dictators zoals wij die kennen, omdat geweld tegen de eigen bevolking onnodig verzet oproept. Echter wordt er wel adequaat met consequenties gedreigd en worden deze ‘zo nodig’ ook uitgevoerd. Een voorbeeld hiervan is de oliemagnaat Chodorkovski, groot gemaakt door Poetin en na het uiten van kritiek op de mate van corruptie in regeringskringen tot tien jaar ‘gevangenisstraf’ (strafkamp) veroordeeld. Vanwege belastingontduiking en verduistering, aldus Poetin. Vreemd, sinds die twee praktijken regelmatig voorkomen in Rusland en niet zelden gedoogd worden door Poetin zelf. De veroordeling van de oliemagnaat lijkt dan ook vooral een manier te zijn om te laten zien dat je enkel rijk en vrij bent zolang Poetin dat zelf wil.

Natuurlijk zorgt Poetin er ook voor dat niemand in Rusland zich de illusie maakt boven hem te kunnen staan.

De Russische neo-dictator draagt er echter wel zorg voor dat de economie stabiel blijft, wat toch wel de voornaamste prioriteit van de burger vormt. Zelfs in onze democratie is er volop gezeik wanneer de economie keldert. Als het goed gaat daarentegen ontstaat er een soort whatever-the-fuck-effect; mensen zijn tevreden en dus zwijgen ze. Poetin creëert met zijn economische beleid precies zo’n effect, waardoor hij zijn corrupte beleid langdurig kan blijven voortzetten. Een beleid waar hij wél continu zorg voor dient te dragen, zeker op economisch gebied. Want hier bevindt het probleem van de neo-dictator zich: wanneer de economie verslechtert, daalt het vertrouwen van de bevolking. Dat werkt behoorlijk gelijk aan hoe wij het vertrouwen in onze overheid verliezen, maar bij Poetin vormt dit iets waar wij als westerse landen voor dienen te waken. Wanneer wij minder afnemen uit Rusland, omdat wij andere (goedkopere/betere) bronnen hebben gevonden om onze goederen af te nemen, komt Poetin in het nauw en een kat in het nauw maakt rare sprongen; sprongen waar wij er wellicht al één of twee van hebben meegemaakt.

Behalve het stabiel houden van zijn economie, probeert Poetin ook (met succes) het beeld te scheppen dat hij zijn volk beschermt tegen buitenlandse gevaren. De mobilisering van 150.000 militairen vlak na de aanslagen in Parijs is daar een goed voorbeeld van. Dat doet hij echt niet uitsluitend omdat hij zo gesteld is op Frankrijk, Duitsland, of welk land dan ook. Een goede manier om de Russische burger tevreden te houden is het echter wel, want Rusland heeft de afgelopen jaren regelmatig te kampen gehad met terreur.

Natuurlijk zorgt Poetin er ook voor dat niemand in Rusland zich de illusie maakt boven hem te kunnen staan. Dit doet hij onder meer door middel van mediapropaganda. Dit gaat vaak heel subtiel. Je zou het kunnen vergelijken met onze publieke omroep, die door goed scorende programma’s van de VARA behoorlijk links oogt. Bij dergelijke programma’s zul je dan ook sneller gasten vinden die het linkse gedachtegoed vertegenwoordigen dan het rechtse. Om dat als propaganda af te doen is natuurlijk wat gechargeerd, maar neutraal en objectief is het nauwelijks.

Een neo-dictator dus, die Poetin, maar in hoeverre is dat voor de Russen een probleem? Het volk lijkt niet dermate ontevreden dat er een revolutie ontstaat. Bovendien maakt het bestaan van nucleaire wapens een grootschalige oorlog hoogst onwaarschijnlijk, wat het land een redelijk stabiele indruk geeft. Kortom: zo’n neo-dictatuur werkt zo slecht nog niet. Zolang het maar niet in mijn land is, want democratie is wat mij betreft nog altijd de heilige graal onder de bestuursvormen.

De foto komt van Firdaus Omar.

Young Critics draait volledig op donaties. Vond je dit artikel van Stefan Burger de moeite waard? En wil je graag meer van deze schrijver lezen? Steun ons dan in de vorm van een donatie.

Hieronder kun je iets bijdragen aan het artikel of de discussie aangaan. Ben je het met Stefan eens? Waarom wel/niet?