Europa en de vluchtelingencrisis

Oorlogsjournalist Arnold Karskens was weer eens lekker op dreef toen hij beweerde dat Syrische vluchtelingen op Kos vooral een stel verwende gelukszoekers zijn en dat de EU zich in het geheim voorbereidt op een grondoorlog in Syrië. Nu heeft onze unembedded badass nooit echt bekend gestaan om zijn genuanceerde redevoeringen, maar dit had verdacht veel weg van een kruistocht. Niet alleen tegen vluchtelingen trouwens, maar ook tegen Europa en zelfs tegen mensen die hem tegenspraken op Twitter. Karksens hoeft voor zijn werk in elk geval niet meer naar het buitenland; hij creëert de veldslagen gewoon online.

En dan was er natuurlijk Jeroen Pauw, je weet wel, die krullevaar die meer dan tweehonderd vrouwen verwende en van hen allemaal een armbandje kreeg omdat bij een geslaagde jacht nu eenmaal een trofee hoort. Jeroen vond dat het toch wel onze eigen schuld was, al die vluchtelingen. Het Westen was immers zelf de oorlog in Irak begonnen en had het extremisme daarmee moedwillig in de hand gewerkt. Een beetje schrijnend, maar een niet onredelijk argument om onze verantwoordelijkheid te nemen. Wie zaait kan immers oogst verwachten. Daar staat echter tegenover dat er voor de terreur van de IS geen excuus bestaat. Mensen die kinderen onthoofden en andersgelovigen in de fik steken, hebben dat hoe dan ook op hun eigen geweten. Dat soort gruwelen kun je niet afschuiven op Westerse regeringen, hoezeer de oorlogscampagne in Irak ook gedomineerd werd door corruptie en bedrog.

En dan is er natuurlijk nog dat hatershoekje dat zich onder aanvoering van onze Geert met verve tegen de vluchtelingenstroom verzet omdat er al genoeg problemen zijn in Nederland en er voor dat penoze uit Syrië geen plaats is. Wellicht wat ongenuanceerd, maar toch vooral een hart onder de riem van de chauvinist. In een land zonder vluchtelingen kun je tenminste nog zorgeloos op je klompen door een tulpenveld banjeren en je onder het genot van een oer-Hollands gatenkaasje verkneukelen over de Joods-Christelijke samenleving, de roemruchte successen van de VOC en de heldendaden van Willem van Oranje. Zo’n alleraardigste bezigheid dient natuurlijk niet verstoord te worden door moslimgezangen die als een auditieve couscous-walm uit de tot moskee omgebouwde molen om de hoek komen.

Enfin. Genoeg sarcasme, cynisme en satire voor vandaag, want bovenstaande is natuurlijk niet de manier om je in het vluchtelingenprobleem te verdiepen. Het gaat hier om de toekomst van miljoenen mensen en het debat daarover wordt al meer dan genoeg gedomineerd door schreeuwerige idioten die zowel links als rechts van het politieke spectrum bivakkeren. Bovenstaande tekst bewijst wel weer hoe makkelijk het is om van mensen en hun meningen een karikatuur te maken. Ik ga het tegenovergestelde doen; ik ga me verdiepen in alle kanten van het debat, ook de kanten die me bij voorbaat al niet bevallen. Aan de hand van feiten en cijfers zal ik proberen te achterhalen wat er nu eigenlijk écht aan de hand is, wat we nog kunnen verwachten en wat we eraan kunnen doen.

Het resultaat? De vluchtelingen verblijven maalnden, soms zelfs jaren achtereen in kampen waar geen enkel perspectief is op een betere toekomst.

Een makkelijke oplossing voor het vluchtelingenprobleem bestaat helaas niet. ‘Opvangen in de regio,’ zeggen critici die het zo onderhand wel gehad hebben met de stroom aan mensen die Europa binnenkomt. Dat ligt echter nogal gecompliceerd. Turkije vangt bijvoorbeeld al miljoenen vluchtelingen op, maar geeft hen niet de mogelijkheid om asiel aan te vragen. Het resultaat? De vluchtelingen verblijven maanden, soms zelfs jaren achtereen in kampen waar geen enkel perspectief is op een betere toekomst. En dan is er nog Libanon, een land dat niet alleen overvol is – een kwart van de bevolking is vluchteling – maar waar zelfs de vervulling van essentiële levensbehoeften veelal niet tot de opties behoort. Kun je het al die vluchtelingen écht kwalijk nemen dat ze illegaal de oversteek naar Europa wagen? Ik vraag het me af.

Veel mensen twijfelen over wat ze er nu eigenlijk van vinden. Het vluchtelingendebat blijkt dan ook vooral een gevoelsmatig debat te zijn. Een foto van een aangespoeld kind is bijvoorbeeld al bij machte om de opvatting over vluchtelingen collectief te veranderen. De effecten daarvan zijn echter niet altijd positief. Haters beweren bijvoorbeeld dat de vader van het verdronken jongetje helemaal geen vluchteling was, maar dat hij al jaren in Turkije woonde en de oversteek alleen maar waagde omdat hij een nieuw gebit wilde. Allereerst is die man totaal niet representatief voor al die miljoenen vluchtelingen die de Middellandse Zee proberen te trotseren. Ten tweede blijkt uit nader onderzoek dat er weinig van het verhaal klopt. De vader van het jongetje werd namelijk gekidnapt en gemarteld toen de IS de Syrische grensstad Kobani binnenviel. Pas daarna, toen de stad Kobani al in puin lag en zijn huis compleet was weggevaagd, vluchtte hij met zijn gezin naar een vluchtelingenkamp in Turkije. Daar waren de perspectieven echter zo slecht dat ze besloten te vertrekken – met alle gruwelijke gevolgen van dien.

Het vluchtelingenprobleem is natuurlijk erg complex, maar over één ding is iedereen het eens: de opvang in de regio rondom Syrië is niet goed genoeg. Was dat wel zo, dan zouden niet zoveel mensen hun leven wagen in de hoop op een beter bestaan in Europa. Onderwijl stroomt Europa echter steeds voller (‘vol’ is overigens een relatief begrip, sinds het aantal vluchtelingen in 2015 nog geen 0.07% procent van de totale Europese bevolking betreft). Politici debatteren onderwijl druk over een verdeelsleutel die ervoor moet zorgen dat de vluchtelingen worden verdeeld over diverse EU-landen, maar dat is weinig meer dan symptoombestrijding. Zolang mensen zich door smokkelaars over de Middellandse Zee laten vervoeren en daarbij massaal verdrinken, zal de prioriteit namelijk vooral in de regio rondom Syrië zelf moeten liggen. Met andere woorden: zolang de opvang in de regio niet goed is, blijven al die mensen naar Europa komen en wordt het probleem nooit opgelost. Het verbeteren van de situatie in de regio kost echter miljarden en neemt maanden of misschien zelfs jaren in beslag. In die tussentijd steken mannen, vrouwen en kinderen nog altijd met gevaar voor eigen leven de zee over. Europa is nu eenmaal een veilige, tolerante en stabiele plek om aan een nieuwe toekomst te werken. Met die toekomst zit het dan overigens wel weer snor: veel vluchtelingen hebben een prima opleiding en willen graag zo snel mogelijk een nieuw leven beginnen. Werken hoort daar natuurlijk bij en sinds er meer dan 30.000 vacatures zijn die niet door Nederlanders worden ingevuld, kunnen de Syriërs zo aan de slag.

Met wie ik het wel en niet eens ben in het vluchtelingendebat weet ik echter allang niet meer, en wat er wel en niet waar is al evenmin. Er zijn zoveel opvattingen dat ik door de bomen het bos niet meer zie. Wat ik in elk geval belangrijk vind is dat ieder mens evenveel recht heeft op veiligheid, voedsel en een dak boven zijn hoofd. Met gesloten grenzen ontneem je die rechten. Omdat ik graag meer over het vluchtelingenprobleem te weten wil komen, zal ik me de komende weken verdiepen in de feiten en cijfers en mijn conclusies aan de hand van diverse artikelen met jullie delen. Houd onze site, onze Facebookpagina en onze Twitter dus goed in de gaten!

De foto komt van UNHCR/ACNUR Américas.