De oplossing voor de zwarte pietendiscussie: haal hem uit de loopgraven

Het precieze moment kan ik me niet goed herinneren, het moment dat ik voor het eerst hoorde dat er mensen waren die zwarte piet racistisch vonden. Dit zegt misschien ook wel iets over hoe geleidelijk  deze discussie als een deken over ons land is neergedaald. De eerste keren zal ik waarschijnlijk gedacht hebben dat we hier van doen hadden met een paar gekken die zowaar nog een platform hadden gevonden om hun mening te spuwen ook, maar deze mening ging niet weg. De zwarte pietendiscussie was geboren en bleek meer dan een uitvloeisel van de komkommertijd dat het zowaar tot december had geschopt. Steeds meer mensen hadden hier een (uitgesproken) mening over en zodoende moest ik redelijkerwijs toch erkennen dat ik hier toch ook eens serieus over na moest denken en met een onderbouwde mening moest komen.

Allereerst denk ik dat ik moet beginnen dat het gevoelsmatig nog steeds helemaal geen vraagstuk voor me is. Ik ben als kind opgegroeid met Sinterklaas en ben er altijd heel erg dol op geweest (zelfs voor kinderbegrippen) als ik de geur van een bruine postzak ruik dan denk ik onwillekeurig aan onze oude huiskamer met de pakjes op de grond en het konijn dat met  papier van de reeds uitgepakte cadeaus speelde. Het in de ochtend vroeg naar beneden rennen om te kijken wat  in mijn schoentje zat om daarna heel hard ‘dank u sinterklaasje’ te roepen. Het knutselen van een stoomboot om bij de intocht aan Sinterklaas te kunnen geven. Hier aan denken alleen al maakt me gelukkig. Sinterklaas roept bij mij gevoelens van geborgenheid op en als ik hier aan herinnerd wordt voel ik me weer een klein beetje zoals vroeger, ik moet een heel gelukkig kind geweest zijn. Afgelopen zaterdag was ik voor mijn werk bij een Sinterklaas intocht. Toen de boot met Sinterklaas daarop langs kwam zwaaide hij naar de kade. Even aarzelde ik, maar toen ik ook andere volwassenen zag zwaaien (zei het met kinderen) zag ik mijn kans schoon en zwaaide ik vol overtuiging terug, dat was niet alleen Sinterklaas op die boot, dat was tegelijkertijd een deel van mijn jeugd waarnaar ik zwaaide, en een heel mooi deel ook. Zwarte piet hoort voor mijn gevoel onlosmakelijk bij Sinterklaas, deze vrolijke helper die in niets uitstraalt iets tegen zijn zin te doen is voor mij een net zo belangrijk onderdeel van de nostalgie, of ik het wil of niet een stroopwafel- regenboog- of roetvegenpiet is geen zwarte piet en roept bij mij ook niet de zelfde associaties op.

Ik denk dat veel mensen het hier mee eens zullen zijn.

Als ik mezelf kritisch bevraag moet ik eerlijkheidshalve toegeven dat de tegenstanders best goede argumenten hebben. Ik vind het oprecht vervelend om te moeten zeggen maar als ik dit vraagstuk los van mijn emotie koppel dan moet ik toch een paar dingen concluderen. Ja, zwarte piet is inderdaad een racistische karikatuur, hij is pikzwart, heeft kroeshaar en knalrode lippen. Los van de vraag of dit racisme ook rassenhaat is (dat lijkt me overigens nergens het geval), is zwarte piet wel een verschijning die veel uiterlijke kenmerken van een bepaald ras heeft. Daarnaast is hij (met of zonder tegenzin) de knecht van Sinterklaas. Dit in combinatie met zijn eerder genoemde uiterlijk doet de associatie met slavernij wel heel makkelijk opgaan. Dat veel mensen zeggen deze associatie niet te hebben kan ik me niet voorstellen. Ik kan me herinneren als klein kind aan mijn moeder gevraagd te hebben of zwarte pieten misschien vroeger de slaven van Sinterklaas waren, ze zei me dat dit misschien vroeger wel zo geweest was. Of ik representatief ben weet ik niet, maar deze argumenten plus het feit dat veel donkere mensen zeggen deze associatie te hebben, maakt dat ik naast mijn eigen gevoel ook hun gevoel serieus moet proberen te nemen. Als ik me voorstel dat ik nu in Suriname had gewoond en daar toch een sociale achterstand had gehad omdat mijn voorouders uit Afrika waren weggehaald om in Nederland op plantages te werken dan zou ik daar denk ik ook gefrustreerd over zijn (ja, Nederland is het land van keuzes en kansen maar voor de verliezers van een dergelijke maatschappij die verkeerde keuzes maken en kansen niet benutten is dat een bittere pil).  Als ik vervolgens dan ook nog een donker iemand omringd zag worden door witte helpers die namen hebben die aan het leed van mijn voorvaderen doet herinneren is dat wel heel bijzonder. Ja, zou ik waarschijnlijk denken, gebeurd is gebeurd en de mensen in deze tijd zullen allemaal verwerpen dat er ooit slavernij was.  Maar een dergelijke luchtige omgang met het feit dat mensen zoals ik ooit als minderwaardig werden gezien omdat ze zo waren zoals ik zou me pijn (kunnen) doen.

Ik denk dat veel mensen het ook hier mee eens zullen zijn.

En wat nu? Afschaffen dan maar? Te makkelijk, veel Nederlanders hebben al moeite met een veranderende maatschappij waarin ze in de afgelopen decennia hun land hebben zien veranderen en voor hun gevoel steeds meer van hun cultuur hebben zien verdwijnen. Het afpakken van deze jaarlijkse herbeleving van hun kindertijd zal het er niet beter op maken, nog meer boze mensen maakt Nederland er ook niet gezelliger op.

Laten blijven zoals het is? Ook te makkelijk, zwarte piet is voor veel mensen die zich toch al tweederangsburgers voelen een jaarlijks terugkerend ‘lekker puh’ moment van mensen die hun kinderfeest niet op een klein detail (te weten de kleur) aan willen passen om de gevoelens van een ander te sparen.

Beiden kampen lijken niet in te zien dat het de ander helemaal niet om zwarte piet te doen is. De Nederlander die er moeite mee heeft dat hij zijn land in hoog tempo heeft zien veranderen (begrijpelijk), lijkt bij zwarte piet te zeggen tot hier en niet verder. De donkere mensen die er moeite mee hebben nog steeds een sociale achterstand hebben die indirect met het slavernijverleden van Nederland te maken heeft (ook begrijpelijk), lijkt te zeggen tot hier en niet verder. Beiden partijen liggen diep in de loopgraven en lijken er zo diep in te liggen dat toegeven aan de ander een veel te grote stap is.

Misschien is de oplossing van het probleem wel dat we zwarte piet voorlopig maar even links laten liggen (voorlopig misschien even in een of andere tussenvorm) en ons focussen op de achterliggende problemen die ons in deze loopgravenoorlog hebben gebracht.

We zouden als samenleving wellicht meer begrip moeten hebben voor mensen die er moeite mee hebben dat Nederland niet meer hetzelfde land is als pak hem beet 35 jaar geleden. Verandering is altijd wennen en wie hier meer moeite mee heeft dan de meeste mensen is nog niet gelijk een racist. Mensen wegzetten als racist isoleert ze alleen maar en zal ze eerder racistisch maken. Begrip hebben voor de moeite die je kunt hebben met een veranderende samenleving kan een eerste stap zijn.

Tegelijkertijd moeten we ook erkennen dat donkere mensen nog steeds niet dezelfde kansen krijgen als Nederlanders. Kinderen krijgen vaker slechtere adviezen voor de middelbare school en moeten vaker opleidingen stapelen om uiteindelijk op hogescholen of universiteiten te geraken. We moeten als samenleving erkennen dat dit nog steeds niet goed zit en dat we hier heel snel verandering in moeten brengen.

Doen we dit niet dan zullen we met een steeds groter wordende groep boze blanke en donkere mensen blijven zitten en daar heeft niemand baat bij.  Net zo min als dat geen van beiden kampen echt baat zal hebben bij de Pyrrusoverwinning die het afschaffen of behouden van zwarte piet zal zijn zolang de onderliggende problemen niet opgelost worden.

Afgelopen zaterdag heb ik sinterklaas toegezwaaid, en ik hoop oprecht dat we na pakjesavond de pietendiscussie uit kunnen zwaaien, maar daarvoor moeten we wel de loopgraven uit.

De foto is gemaakt door Yelp Inc.

Young Critics draait volledig op donaties. Vond je dit artikel van Leon Mooren de moeite waard? En wil je graag meer van deze schrijver lezen? Steun ons dan in de vorm van een donatie.

Hieronder kun je iets bijdragen aan het artikel of de discussie aangaan. Ben je het met Leon eens? Waarom wel/niet?